Eliza Orzeszkowa

Poetka, literatka, kobieta zaangażowana społecznie – Eliza Orzeszkowa trwale zapisała się w historii polskiej literatury. Napisała m.in. powieści: "Nad Niemnem", "Rodzinę Brochwiczów", "Marta" czy wiele opowiadań, zamkniętych w zbiorze "Gloria Victis". Została dwukrotnie nominowana do Literackiej Nagrody Nobla - w 1905 oraz w 1909 roku.

 

Podstawowe dane:

  • Data i miejsce urodzenia:  6 czerwca 1841, Milkowszczyzna
  • Data i miejsce śmierci: 18 maja 1910, Grodno
  • Popularne książki: Nad Niemnem, Gloria Victis, Rodzina Brochwiczów, Marta
  • Gatunek Literacki: Literatura polska piękna

Opis autorki

Dzieciństwo i młodość Elizy Orzeszkowej

Eliza Orzeszkowa z domu Pawłowska herbu Korwin urodziła się 6 czerwca 1841 roku w Milkowszczyźnie w rodzinie zamożnych ziemian. Była młodszą córką adwokata Benedykta Pawłowskiego oraz jego drugiej żony Franciszki z Kamieńskich. Dorastała w atmosferze umiłowania kultury i sztuki. W jej domu była obszerna biblioteka zgromadzona przez ojca. Eliza straciła swojego rodziciela w wieku zaledwie 3 lat.

Po śmierci Benedykta Pawłowskiego zajmowany przez jego rodzinę majątek wydzierżawiono, a mieszkańców przeniesiono do Grodna. Eliza wraz z matką i rodzeństwem zamieszkała w parterowym domu przy ulicy Brygidzkiej. W dzieciństwie matka nazywała Elizę Lisą, a babka – Ziunią. Pisarka wyrastała w towarzystwie wyłącznie żeńskim – w jej otoczeniu była matka, babki, siostry Klementyny i opiekunki. Bardzo wcześnie okazało się, że mała Eliza ma talent literacki. W wolnym czasie najchętniej czytała i pisała swoje pierwsze opowiadania.

W 1852 roku, jako 11-latka, Eliza została wysłana na pensję sakramentek w Warszawie, gdzie poznała między innymi Marię Konopnicką (wówczas Wasiłowską), z którą się zaprzyjaźniła. Sposób edukacji prowadzony przez siostry wyraźnie nie odpowiadał nastoletniej Elizie.

Dorosłość autorki

Eliza Orzeszkowa bardzo szybko wyszła za mąż. Zgodziła się wypełnić wolę swojej matki w kwestii zamążpójścia, by móc się ostatecznie od niej uniezależnić. W 1958 roku, jako 17-latka, została żoną dużo starszego od niej Piotra Orzeszka. Młoda para zamieszkała w jego majątku w Ludwinowie pod Kobryniem. 

Niestety w życiu uczuciowym Elizy Orzeszkowej nie układało się dobrze. Zaaranżowane małżeństwo było niedopasowane. Pobyt w Ludwinie zaowocował za to zaangażowaniem się pisarki w życie społeczne lokalnych mieszkańców. Ku niezadowoleniu swojego męża, Eliza Orzeszkowa podczas litewskich komitetów ziemiańskich opowiadała się po stronie rozwiązań demokratycznych w zakresie sposobu uwłaszczenia chłopów. Wymusiła także na małżonku zgodę na prowadzenie w majątku szkoły dla dzieci wiejskich.

Po wybuchu powstania styczniowego Eliza Orzeszkowa kontynuowała swoją działalność społeczną, a ponadto była łączniczką partyzantów. Między innymi zaopatrywała walczących w żywność, a także ukrywała w swym domu i przewoziła do granicy Królestwa Polskiego samego Romualda Traugutta.

Kiedy powstanie upadło, majątek męża Orzeszkowej został skonfiskowany, a jego samego zesłano do guberni permskiej. Eliza Orzeszkowa była więc zmuszona do wyprowadzki. Wróciła do rodzinnej Milkowszczyzny, ale cały czas musiała stawiać czoła trudnościom ekonomicznym, prześladowaniom i dostosowywać się do zupełnie nowej rzeczywistości. Około 1870 roku Milkowszczyzna została sprzedana, ale lata spędzone w tym miejscu przez pisarkę okazały się owocne twórczo. Miała ona czas na to, by zapoznać się z biblioteką ojca, w której znalazła wartościowe pozycje literackie i naukowe z XVIII i XIX wieku. Studiowała więc literaturę piękną, filozofię, socjologię i ekonomię.

W 1867 roku postanowiła ostatecznie unieważnić swoje małżeństwo z Piotrem Orzeszkiem. Uzyskała rozwód i związała się ze Stanisławem Nahorskim, którego ostatecznie poślubiła jednak dużo później, bo w 1894 roku.

Od 1869 roku Orzeszkowa mieszkała w Grodnie, a w latach 1879–82 przebywała w Wilnie. Była współwłaścicielką księgarni wydawniczej, ale władzom carskim nie podobała się jej działalność. Dlatego wydawnictwo ostatecznie zamknięto, a Eliza Orzeszkowa została skazana na przymusowe osiedlenie się w Grodnie.

Pisarka była kandydatką do Nagrody Nobla w latach 1905 i 1909, ale jej nie dostała. Za to została laureatką Nagrody im. F. Kochmana w 1906 roku. Eliza Orzeszkowa zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie, gdzie została pochowana.

Kariera literacka

Od dzieciństwa Eliza Orzeszkowa przejawiała talenty literackie. W czasie pobytu w Milkowszczyźnie nawiązała kontakty ze środowiskiem „Tygodnika Ilustrowanego” i „Przeglądu Tygodniowego”, który był organem warszawskich pozytywistów.

Jako pisarka Orzeszkowa debiutowała w „Tygodniku Ilustrowanym”, na łamach którego, w 1886 roku, ukazało się opowiadanie „Obrazek z lat głodowych”. Początkowo powieści Orzeszkowej cechowały się dydaktyzmem. Autorka zwracała się wprost do czytelnika. Z czasem jednak moralizatorstwo przekształciło się w dojrzały realizm widoczny w książkach „Dziurdziowie” oraz „Cham”, w których Orzeszkowa znakomicie oddała obraz polskiego społeczeństwa II połowy XIX wieku. Jej wielkim dziełem jest wydana w 1888 roku powieść „Nad Niemnem”. Pisarka sportretowała w niej popowstaniową grodzieńszczyznę i jej mieszkańców. 

Eliza Orzeszkowa była jedną z pierwszych emancypantek. W 1870 roku napisała rozprawę „Kilka słów o kobietach”. Pod patronatem Elizy Orzeszkowej i Marii Konopnickiej powołane zostało nawet Koło Kobiet Korony i Litwy. W 1873 roku została wydana powieść „Marta”, w której pisarka podjęła temat praw kobiet do wykształcenia i pracy.

Ostatnim, ale jakże głośnym dziełem Elizy Orzeszkowej był zbiór opowiadań „Gloria victis” wydany w 1910 roku.

więcej
Filtruj
Kategorie
Nowości
Wybrani autorzy
Seria
Wydawnictwo
  • więcej
Okładka
Dostępność
Cena
Ocena

Eliza Orzeszkowa - książki

  • Obrazek z lat głodowych (1866)
  • Ostatnia miłość (1868)
  • Z życia realisty (1868)
  • Na prowincji (1870)
  • W klatce (1870)
  • Cnotliwi (1871)
  • Pamiętnik Wacławy (1871)
  • Pan Graba (1872)
  • Na dnie sumienia (1873)
  • Marta (1873)
  • Eli Makower (1875)
  • Rodzina Brochwiczów (1876)
  • Pompalińscy (1876)
  • Maria (1877)
  • Meir Ezofowicz (1878)
  • Z różnych sfer  (1879)
  • Widma (1881)
  • Sylwek Cmentarnik (1881)
  • Zygmunt Ławicz i jego koledzy (1881)
  • Bańka mydlana (1882)
  • Pierwotni (1883)
  • Niziny (1885)  
  • Dziurdziowie (1885)
  • Mirtala (1886)
  • Nad Niemnem (1888)
  • Cham (1888)
  • Panna Antonina (1888)
  • W zimowy wieczór (1888)
  • Czciciel potęgi (1891)
  • Jędza (1891)
  • Bene nati (1891)
  • Westalka (1891)
  • Dwa bieguny (1893)
  • Melancholicy (1896)
  • Australczyk (1896)
  • Iskry (1898)
  • Argonauci (1900)
  • Ad astra. Dwugłos (1904)
  • I pieśń niech zapłacze (1904)
  • Gloria victis (1910)

 

Korzystając ze strony zgadzasz się na używanie plików cookie, które są instalowane na Twoim urządzeniu. Za ich pomocą zbieramy informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je w celach analitycznych, marketingowych oraz aby dostosować treści do Twoich preferencji i zainteresowań. Więcej o tym oraz o możliwościach zmiany ich ustawień dowiesz się w Polityce Prywatności.