Spis treści:
- Co zawierają uzależniające krople do nosa?
- Uważaj na dawki kropli do nosa – więcej nie znaczy lepiej!
- Dlaczego udrażniające krople do nosa mogą uzależnić?
- Bezpieczne krople do nosa, czyli jakie?
- Uzależnienie od kropli do nosa – objawy
- Jak wyleczyć uzależnienie od kropli do nosa?
Uwaga! Ten tekst ma charakter wyłącznie informacyjny, nie służy samodiagnozie ani samoleczeniu i nie może zastąpić indywidualnej konsultacji lekarskiej!
Co zawierają uzależniające krople do nosa?
Lecznicze krople na zatkany nos zawierają najczęściej takie substancje jak ksylometazolina (xylomethazolini hydrochloricum), oksymetazolina (oxymethazolini hydrochloricum), nafazolina (naphazolini hydrochloricum) lub tetryzolina (tetryzolini hydrochloricum) w postaci rozpuszczalnych soli – chlorowodorków. Związki te są zaliczane do tzw. sympatykomimetyków, czyli środków pobudzających współczulny układ nerwowy.
W błonie śluzowej nosa powodują przede wszystkim zwężenie (obkurczenie) drobnych naczyń krwionośnych, co zmniejsza przekrwienie i obrzęk, a także hamuje produkcję śluzu. Dzięki temu uczucie zatkanego nosa, spowodowane opuchniętą śluzówką i nadmiarem wydzieliny, ustępuje po kilku minutach. Efekt ten trwa przez kilka lub kilkanaście godzin. Jest to wielka ulga dla osób cierpiących na przeziębienie lub katar alergiczny. Czasem zastosowanie takich kropli pomaga też przeprowadzić wziernikowanie nosa lub inne zabiegi laryngologiczne.
Pochodne imidazoliny (np. tetryzolina) są także składnikami „wybielających” kropli do oczu, które też mogą powodować nietolerancję i polekowe zapalenie spojówek.
Uważaj na dawki kropli do nosa – więcej nie znaczy lepiej!
Krople do nosa zawierające sympakomimetyki są wskazane jedynie do stosowania doraźnego lub krótkotrwałego. Właściwe dawkowanie konkretnych kropli do nosa jest zawsze podane na opakowaniu i w ulotce. Nigdy nie należy przekraczać zalecanych dawek ani czasu leczenia. Większość tego typu leków stosuje się do 3 razy dziennie przez 5-10 dni, a u dzieci do 3 dni. Jeśli rzadsze i krótsze stosowanie wystarcza do złagodzenia objawów, tym lepiej – nie trzeba ich aplikować częściej ani dłużej. Generalna zasada stosowania kropli do nosa z ksylometazoliną i podobnymi substancjami brzmi: im mniej, tym lepiej!
Dlaczego udrażniające krople do nosa mogą uzależnić?
Długotrwałe stosowanie kropli do nosa z sympatykomimetykami powoduje rozwój tolerancji. Oznacza to, że potrzeba coraz większych dawek lub częstszego stosowania leku, aby osiągnąć ten sam efekt. Co gorsza, błona śluzowa nosa przyzwyczaja się do ciągłej stymulacji ksylometazoliną lub oksymetazoliną i „wyłącza” własne mechanizmy regulujące. W takich sytuacjach po odstawieniu leku objawy zatkanego nosa i kataru nawracają ze zdwojoną siłą i utrzymują się dłużej. Oprócz tego sympatykomimetyki wysuszają śluzówkę, co po pewnym czasie może prowadzić do jej ścieńczenia (atrofii), uszkodzeń i krwawień. Jeśli taki stan się przedłuża, uszkodzenia błony śluzowej w jamie nosowej mogą się utrwalać i powodować np. przerost małżowin nosowych oraz trwałe utrudnienia w przepływie powietrza.
Gwarancja najniższej ceny
Gwarancja najniższej ceny
Bezpieczne krople do nosa, czyli jakie?
Wszystkie wymienione działania niepożądane dotyczą tylko kropli zawierających sympatykomimetyki: ksylometazolinę, oksymetazolinę, nafazolinę lub tetryzolinę. Krople i spraye do nosa na bazie soli fizjologicznej, izotonicznej lub hipertonicznej wody morskiej, olejków natłuszczających lub naturalnych substancji nawilżających nie uzależniają. Można je stosować przez dłuższy czas, zazwyczaj nadają się też dla dzieci oraz kobiet w ciąży (ale zawsze trzeba się o tym upewnić, dokładnie czytając ulotkę!). Takie bezpieczne krople do nosa działają znacznie słabiej niż sympatykomimetyki, ale nie mają ich działań niepożądanych. Nawilżają błonę śluzową nosa, przez co wspomagają jej regenerację. Pomagają też wypłukać zalegającą wydzielinę, co jest szczególnie ważne u niemowląt i małych dzieci, które nie umieją jeszcze skutecznie wydmuchać nosa w chusteczkę. Krople lub spraye z hipertoniczną wodą morską łagodnie zmniejszają obrzęk śluzówki, mają więc działanie udrażniające.
W wielu przypadkach takie działanie wystarcza, warto więc czasem przemęczyć się przez kilka dni, używając środków działających łagodniej, ale za to bezpieczniejszych.
Uzależnienie od kropli do nosa – objawy
Po czym rozpoznać uzależnienie od kropli do nosa? Jak odróżnić je od dolegliwości o innych przyczynach?
- Jeśli od dłuższego czasu używasz kropli „na zatkany nos”, np. z powodu alergii lub przeziębienia,
- nie możesz oddychać przez nos i nie pomaga ci nic oprócz tych kropli, a wcześniej chroniczne zatkanie nosa ci nie dolegało,
- bez kropli do nosa trudno ci funkcjonować, normalnie oddychać, masz katar i ciągłe uczucie obrzęku w jamie nosowej,
- masz uczucie wysuszonej i podrażnionej śluzówki jamy nosowej (pieczenie, ból przy oddychaniu nosem),
- w czasie stosowania kropli pojawiło się u ciebie krwawienia z nosa,
może to świadczyć o tym, że twój nos jest uzależniony od kropli do nosa. Najlepiej zgłoś się do lekarza laryngologa, który fachowo oceni stan twojej jamy nosowej. Czasem długotrwałe (w ciągu miesięcy lub lat) używanie kropli z ksylometazoliną może prowadzić do deformacji pewnych struktur jamy nosowej, poważnego uszkodzenia lub atrofii błony śluzowej, stanów zapalnych i krwotoków z nosa. W takich przypadkach może być konieczna pogłębiona diagnostyka w celu wykluczenia poważniejszych schorzeń np. polipów, przerostów małżowin nosowych czy procesów nowotworowych.
Gwarancja najniższej ceny
Lekarz poda ci też najlepszy sposób, aby wyleczyć uzależnienie od kropli do nosa i odstawić te leki. Proces ten może być trudny, ale jeszcze gorsze byłoby nierobienie niczego. Warto wytrzymać te kilkanaście dni czy nawet parę tygodni, podczas których błona śluzowa nosa będzie się regenerować.
Jak wyleczyć uzależnienie od kropli do nosa?
Istnieje parę sposobów, które mogą ci to ułatwić, ale zawsze warto skonsultować je z lekarzem.
- Odstawienie kropli z dnia na dzień
Niektórzy wybierają metodę „za jednym zamachem”, czyli odstawiają krople z dnia na dzień i postanawiają wytrzymać. Trzeba wtedy przygotować się na co najmniej kilkanaście dni z zatkanym nosem. Błona śluzowa w końcu wydobrzeje, ale okres przejściowy może być nieprzyjemny.
- Stopniowe odzwyczajanie nozdrzy
Można spróbować odzwyczaić od ksylometazoliny najpierw jedno, potem drugie nozdrze. Wtedy tylko jedna dziurka nosa będzie zatkana, a druga zapewni przepływ powietrza. Kiedy błona śluzowa w pierwszym nozdrzu wróci do normy, można przestać stosować krople do drugiej dziurki nosa.
- Zmniejszanie częstotliwości stosowania kropli do nosa
Czasem pomóc może stopniowe zmniejszanie częstotliwości stosowania kropli do nosa (np. dwa razy dziennie, potem tylko raz dziennie, raz na dwa dni itd.) lub używania leków o mniejszym stężeniu substancji czynnej (np. 0,1%, potem 0,05%). Stopniowo przestaje się zupełnie stosować krople do nosa.
- Wsparcie odstawiania kropli lekami
Jeśli zatkany nos uniemożliwia ci sen lub normalne funkcjonowanie, rozważ krótkotrwałe zastosowanie doustnych leków udrażniających nos, zawierających np. pseudoefedrynę. Mogą pomóc ci przeczekać pierwszy, najgorszy czas po odstawieniu kropli do nosa. Jednak nie rób tego bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ pseudoefedryna może mieć groźne działania niepożądane (szczególnie dla osób mających problemy z sercem i układem krążenia) i wchodzić w interakcje z wieloma lekami.
Pamiętaj, żeby zawsze ustalić z lekarzem, jaki sposób postępowania będzie najlepszy dla ciebie. W razie wątpliwości nie szukaj rad na anonimowych forach internetowych, tylko idź do specjalisty, który się na tym zna.
Niezależnie od sposobu, jaki wybierzesz, zadbaj o właściwą pielęgnację, nawilżanie i oczyszczanie jamy nosowej. Zapewnij odpowiednią wilgotność i temperaturę powietrza w domu, szczególnie tam, gdzie sypiasz. Stosuj izotoniczną wodę morską do nawilżania nosa, a hipertoniczną dla zmniejszenia obrzęku wewnątrz jamy nosowej. Jeśli twoja śluzówka jest mocno wysuszona, możesz spróbować nawilżających kropli do nosa z ektoiną lub kwasem hialuronowym, albo natłuszczających olejków na suchy nos. Pamiętaj też, żeby pić dużo wody i jeść produkty bogate w białko, witaminy A, C i E, biotynę i cynk. Są one kluczowe dla regeneracji błon śluzowych i naczyń krwionośnych.
Więcej przydatnych porad znajdziesz w dziale Zdrowie.
Zdjęcie okładkowe: Shutterstock
Bibliografia
- Xylometazolin WZF 0,05% - krople do nosa, roztwór – opis leku w serwisie Medycyna Praktyczna dla pacjenta, https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/47577,Xylometazolin-WZF-0.05-krople-do-nosa.-roztwor (dostęp 04.04.2025),
- mgr farm. Marcin Korczyk, Uzależnienie od kropli do nosa – jak sobie z tym poradzić?, wpis na blogu internetowym „Pan Tabletka”, https://pantabletka.pl/uzaleznienie-kropli-nosa/ (dostęp 04.04.2025),
- Dąbrowski P. Nasal obstruction – causes, diagnosis, and treatment (Niedrożność nosa – przyczyny, diagnoza, leczenie), Lekarz POZ. 2017;3(1):19-28.
Komentarze (0)