Uwaga! Ten artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny, nie służy samodiagnozie ani samoleczeniu i nie może zastąpić indywidualnej porady lekarskiej!
Inhalacja, czyli terapia wziewna
Słowo „inhalacja” oznacza wdychanie, wciąganie powietrza. W medycynie inhalacją nazywa się tzw. terapię wziewną, która polega na dostarczaniu rozpylonych leków w formie mgiełki lub bardzo drobnego proszku wprost do dróg oddechowych. Inhalacje są wykorzystywane w leczeniu schorzeń układu oddechowego: jamy nosowej, gardła, tchawicy, oskrzeli i płuc. Podawanie rozpylonego leku wprost do miejsca działania ma szereg zalet:
- pozwala na stosowanie mniejszych dawek leku w porównaniu z ilością potrzebną do zastosowania doustnego lub dożylnego,
- ogranicza ogólnoustrojowe działania niepożądane leków,
- szybko dostarcza lek do miejsca, w którym ma on zadziałać,
- jest to metoda nieinwazyjna i bezbolesna, możliwa do zastosowania nawet u niemowląt, dzieci lub osób obłożnie chorych.
Gwarancja najniższej ceny
Najstarszą formą inhalacji jest wdychanie aerozolu rozpryskującej się solanki (np. nad morzem lub przy tężniach solankowych) lub oparów unoszących się nad gorącym roztworem substancji leczniczej, np. olejków eterycznych lub naparów ziołowych. Do precyzyjnego podawania leków, do oskrzelików i pęcherzyków płucnych, stosuje się obecnie nowoczesne inhalatory, które pozwalają na uzyskanie cząstek leku o średnicy rzędu mikrometrów, czyli milionowych części metra. Im mniejsza średnica cząstki stałej lub kropelki leku, tym dalej w obrębie dróg oddechowych cząstka ona dotrzeć.
Przyjmuje się, że cząstki lub kropelki cieczy o średnicy 10-30 mikrometrów osadzają się w gardle i jamie nosowej, cząstki o 2-10 mikrometrów docierają do tchawicy i oskrzeli, a te poniżej 2 mikrometrów przenikają do dolnych dróg oddechowych, czyli drobnych oskrzelików i pęcherzyków płucnych.
Ciekawostka: Właśnie dlatego tak niebezpieczne są pyły zawieszone PM 2,5, czyli frakcja smogu o średnicy cząstek poniżej 2,5 mikrometra. Cząstki te przedostają się najgłębiej do płuc, podczas gdy większe cząstki osadzają się w gardle i oskrzelach, a stamtąd mogą być jeszcze usunięte wraz z pokrywającym je śluzem.
Gwarancja najniższej ceny
Inhalacja a nebulizacja
Pojęcia inhalacji i nebulizacji używane są często zamiennie, jednak nie oznaczają dokładnie tego samego. Inhalacja to wdychanie rozpylonego ciekłego, stałego (sproszkowanego) leku lub gazu, natomiast nebulizacja oznacza proces rozpylania leku ciekłego, tak aby otrzymać aerozol, czyli mgiełkę (łac. nebula – mgła) i metodą inhalacji, w której wykorzystuje się rozpyloną ciecz. Inhalacja jest więc pojęciem szerszym niż nebulizacja.
Czy nebulizator i inhalator to to samo?
Inhalator to urządzenie, które pozwala na podawanie leku do wdychania. Istnieją np. inhalatory proszkowe (rozpylające zmikronizowany suchy lek) i inhalatory rozpylające ciecze – nebulizatory. Zatem nebulizator jest rodzajem inhalatora, który służy do podawania leków wziewnych w formie płynnej. Mgiełka może być wytwarzana na różne sposoby. Istnieją kieszonkowe nebulizatory z ustnikiem (często dołączane do danego leku) oraz nowoczesne, elektryczne nebulizatory pneumatyczne (membranowe lub siateczkowe) lub ultradźwiękowe.
Inhalacje lecznicze
Na co robi się inhalacje? W wielu przypadkach inhalacje są elementem leczenia poważnych chorób układu oddechowego: astmy czy mukowiscydozy itp. Wówczas pacjent zażywa wziewnie leki przepisane przez lekarza. Bardzo często są to kortykosteroidy, które stosowane w astmie mają złagodzić stan zapalny oskrzeli, leki rozkurczające oskrzela (bronchodilatory) lub leki rozrzedzające śluz (mukolityki) stosowane np. w mukowiscydozie.
Jednak oprócz inhalacji lekami można prowadzić inhalacje domowe, po prostu dla nawilżenia błony śluzowej dróg oddechowych i złagodzenie dolegliwości związanych z katarem, kaszlem i infekcjami górnych lub dolnych dróg oddechowych. Do inhalacji domowych nie używa się leków, tylko – najczęściej – roztworu soli fizjologicznej lub hipertonicznej, czasem z dodatkiem substancji nawilżających, np. ektoiny.
Gwarancja najniższej ceny
Domowe inhalacje na kaszel, katar i przeziębienie
Co daje nebulizacja solą fizjologiczną? Inhalacje z soli fizjologicznej wykonywane przy pomocy nebulizatora są tanim i bezpiecznym sposobem na nawilżenie i złagodzenie podrażnień błony śluzowej nosa, gardła i krtani. Robi się je tak, jak inhalacje lecznicze, jednak zamiast leku wlewa się do nebulizatora sterylny 0,9% roztwór soli.
Istnieją dane sugerujące, że inhalacje hipertonicznym (3%) roztworem soli pomaga trochę złagodzić przebieg zapalenia oskrzelików u dzieci, trzeba jednak zachować przy tym dużą ostrożność. Inhalacja solą hipertoniczną może spowodować skurcz oskrzeli, a to byłoby niebezpieczne, szczególnie u dzieci z astmą. Lepiej więc nie stosować jej bez zalecenia lekarza.
Tradycyjna inhalacja parowa
Domowa inhalacja na przeziębienie nie musi być robiona nebulizatorem. Aby przynieść sobie ulgę przy katarze lub bólu gardła, można zastosować metodę tradycyjnej „parówki”, czyli inhalacji parowej. Jak zrobić domową inhalację parową? Potrzeba do tego miski z gorącą wodą, ręcznika oraz – opcjonalnie - trochę ziół lub aromatycznego olejku.
Wystarczy wrzucić garść ziół lub wlać kilka kropel olejku eterycznego do gorącej wody, nachylić się nad miską i oddychać. Można też wdychać samą parę wodną, bez żadnych dodatków. Głowę trzeba osłonić ręcznikiem tak, aby utworzył się „namiot” nad parującą wodą. Trzeba tylko uważać, aby woda nie była zbyt gorąca i zamknąć oczy, aby nie podrażniały ich opary.
Jakich olejków można używać do inhalacji parowej? Najlepiej sprawdzą się odświeżające i antyseptyczne olejki, takie jak eukaliptusowy, miętowy, sosnowy, goździkowy, oregano lub cytrynowy. Należy pamiętać, że olejki eteryczne i zioła mogą powodować reakcje nadwrażliwości, dlatego nie poleca się ich małym dzieciom, alergikom i astmatykom, a także kobietom w ciąży i karmiącym.
Inhalacje – pytania i odpowiedzi
Inhalacja to metoda lecznicza lub wspomagająca, która aby być skuteczna, wymaga nieco wprawy i właściwej techniki. Poniżej odpowiemy na kilka często zadawanych pytań dotyczących inhalacji i nebulizacji.
Jak oddychać przy inhalacji – nosem czy ustami?
Podczas inhalacji za pomocą nebulizatora z maseczką należy oddychać spokojnie, powoli i głęboko. Wdech robi się ustami, wydech nosem. Po wdechu można na moment zatrzymać powietrze w płucach. Jeśli inhalator ma ustnik, trzeba szczelnie objąć go ustami, wdychać powietrze przez usta i wydychać przez nos.
Inhalatory sprzedawane razem z lekiem także obejmuje się ustami, robiąc wdech w czasie naciskania tłoku urządzenia i wstrzymując oddech przez kilka-kilkanaście sekund. W każdym przypadku przed inhalacją należy dokładnie przeczytać instrukcję obsługi inhalatora i wykonywać zabieg dokładnie według zaleceń.
Dlaczego po inhalacji trzeba myć zęby?
Zalecenie, aby po inhalacji myć zęby lub przepłukać usta dotyczy najczęściej leczenia kortykosteroidami. Leki steroidowe działają przeciwzapalnie i osłabiają odpowiedź odpornościową, przez co zwiększają ryzyko infekcji bakteryjnych lub grzybiczych jamy ustnej. Aby uniknąć takich powikłań, zaleca się usunąć z jamy ustnej resztki leku, ponieważ nie ma on działać w ustach, ale w oskrzelach i płucach, skąd myciem zębów się go nie wypłucze.
Czy podczas inhalacji można mówić?
Nie. Podczas inhalacji należy równo i głęboko oddychać. Mówienie zaburza przepływ powietrza i bardzo obniża skuteczność inhalacji. Płacz ma podobne działanie. Kiedy dziecko płacze, nie należy robić mu inhalacji, tylko poczekać aż się uspokoi i wyrówna oddech.
Jak długo powinna trwać inhalacja?
Nebulizacja (inhalacja rozpyloną cieczą) nie powinna trwać dłużej niż 10 minut u dorosłych i do 3-5 minut u dzieci, chyba, że lekarz zaleci inaczej.
Ile razy dziennie powinno się robić inhalacje?
Inhalacje lecznicze powinno przeprowadzać się ściśle według zaleceń lekarza. Inhalacje nawilżające solą fizjologiczną można robić do kilku razy dziennie.
Kiedy nie wolno robić inhalacji?
Inhalacja, jak każdy zabieg leczniczy, może się wiązać z działaniami niepożądanymi. Bez zalecenia lekarza nie wolno wykonywać inhalacji w następujących przypadkach:
- u niemowląt i małych dzieci,
- u kobiet w ciąży i karmiących,
- u osób z chorobami serca i układu krążenia (np. arytmią, nadciśnieniem, przyspieszonym pulsem),
- podczas krwawienia z nosa lub dróg oddechowych,
- przy odmie opłucnowej,
- u osób chorych na gruźlicę lub nowotwory płuc,
- u osób nieprzytomnych, śpiących lub pobudzonych i niespokojnych,
- w przypadku każdej ostrej lub przewlekłej choroby (nie tylko układu oddechowego).
W przypadku jakiejkolwiek wątpliwości, czy u danej osoby można przeprowadzić inhalację, należy koniecznie poradzić się lekarza! Po więcej podobnych treści zapraszamy do działu Zdrowie.
Bibliografia:
- Sybilski, Adam. (2015). Nebulizacja praktyczna w pytaniach i odpowiedziach. Practical nebulization in questions and answers.. Terapia. 6. 44-50,
- Sybilski, Adam. (2019). Decalogue of nebulisation. Pediatria i Medycyna Rodzinna. 15. 116-119. 10.15557/PiMR.2019.0019,
- Hsieh CW, Chen C, Su HC, Chen KH. Exploring the efficacy of using hypertonic saline for nebulizing treatment in children with bronchiolitis: a meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Pediatr. 2020 Sep 14;20(1):434. doi: 10.1186/s12887-020-02314- PMID: 32928154; PMCID: PMC7489028 (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7489028/#Sec27, dostęp 10.02.2025),
- B. Karolewicz, J. Pluta, D. Haznar: Nebulizacja jako metoda podawania leków. Terapia i Leki 2009, 65 (4): 291-304 (https://ptfarm.pl/pub/File/FP/4_2009/14%20%20nebulizacja.pdf, dostęp 10.02.2025).
Zdjęcia: Shutterstock
Komentarze (0)