Spis treści:
- Czym jest astma?
- Przyczyny astmy
- Astma alergiczna a astma oskrzelowa – czy to jest to samo?
- Astma alergiczna – objawy
- Rozpoznanie astmy alergicznej
- Czy astma alergiczna jest wyleczalna?
- Astma pod kontrolą – unikaj kontaktu z alergenami!
Uwaga! Ten tekst ma charakter wyłącznie informacyjny, nie służy samodiagnozie ani samoleczeniu i nie może zastąpić indywidualnej konsultacji lekarskiej!
Czym jest astma?
Astma to przewlekła choroba oskrzeli o podłożu zapalnym. Aby wytłumaczyć jej przebieg, przypomnijmy podstawowe wiadomości o oskrzelach. Oskrzeka to rurki drzewkowato odchodzące od tchawicy, o chrzęstnym „rusztowaniu”, otoczonym warstwą mięśni gładkich i wyściełane urzęsioną błoną śluzową. Ich rolą jest doprowadzanie powietrza do płuc podczas wdechu i wyprowadzanie go podczas wydechu. Oskrzela wydzielają też śluz, który dzięki synchronicznym ruchom rzęsek jest odprowadzany na zewnątrz wraz z przyczepionymi doń zanieczyszczeniami, pyłem, bakteriami itp.
Stan zapalny może powodować skurcz mięśni gładkich oraz przekrwienie i obrzęk błony śluzowej wyściełającej światło oskrzeli, co skutkuje ich zwężeniem. Jeśli powtarza się to często, może dojść do trwałych zmian w mięśniówce i śluzówce oskrzeli. Mięśnie ulegają przerostowi, a błona śluzowa staje się bardziej unaczyniona i skłonna do obrzęków. Oskrzela zwężają się coraz mocniej i częściej, a chory zaczyna doświadczać napadów duszności, często powiązanych z suchym kaszlem, świszczącym oddechem i uczuciem ściskania w klatce piersiowej. Takie objawy z dużym prawdopodobieństwem wskazują na astmę.
Przyczyny astmy
Stan zapalny w astmie oskrzelowej może być wywołany przez różne czynniki. W około połowie wszystkich przypadków astmy, a w większości przypadków u dzieci, najważniejszym czynnikiem wywołującym astmę jest nadwrażliwość typu alergicznego związana z przeciwciałami IgE. Dużą rolę odgrywają alergeny wziewne (pyłki, kurz, zarodniki pleśni, odchody owadów i roztoczy, sierść zwierząt itp.). Astma wywołana reakcją uczuleniową to właśnie astma alergiczna, czasem nazywana też atopową.
Astma alergiczna a astma oskrzelowa – czy to jest to samo?
Jakie są różnice między astmą alergiczną a astmą oskrzelową? Jak widać z powyższego opisu, astma alergiczna jest jednym z typów astmy w ogóle. To, co odróżnia ją od innych rodzajów astmy, jest przyczyna wywołująca objawy chorobowe. W tym przypadku jest to reakcja alergiczna. Warto wspomnieć, że astma alergiczna często współwystępuje z innymi objawami alergii, w tym:
- z atopowym zapaleniem skóry,
- alergicznym nieżytem nosa (sezonowym lub całorocznym),
- alergiami pokarmowymi i skórnymi i pokarmowymi.
Czasem u osoby chorych na astmę alergiczną napad objawów mogą wywołać lub pogorszyć także inne czynniki, w tym:
- kwas acetylosalicylowy lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (mówimy wtedy o tzw. astmie aspirynowej),
- zimne i suche powietrze,
- dym papierosowy,
- kurz i pyły,
- drażniące opary (chemikalia, perfumy itp.),
- infekcje dróg oddechowych,
- wysiłek fizyczny,
- silny stres.
Gwarancja najniższej ceny
Astma alergiczna – objawy
Wiemy już, jakie czynniki mogą wywołać atak choroby, a oto dolegliwości występujące z astmą alergiczną. Objawy, które należą do najbardziej charakterystycznych, to:
- napady duszności (przy czym bardziej utrudniony bywa wydech niż wdech),
- świszczący oddech,
- suchy kaszel,
- uczucie ucisku w klatce piersiowej (niektórzy chorzy opisują to uczucie jako „obręcz, która ściska ich klatkę piersiową”).
Nasilenie objawów astmy bywa różne. U niektórych pacjentów napady są rzadkie i łatwo ustępują – samoistnie lub po zażyciu leku. U innych napady powtarzają się często (codziennie lub kilka razy dziennie), wybudzają ich w nocy i utrudniają codzienne życie. Częstość i nasilenie objawów astmy alergicznej w dużej mierze zależy od stopnia kontaktu z alergenami oraz od właściwie prowadzonego leczenia.
Rozpoznanie astmy alergicznej
Oczywiście, może się także pojawić astma alergiczna u dzieci. Objawy, które zauważysz u siebie lub swojego dziecka, powinny skłonić do niezwłocznej wizyty u lekarza pierwszego kontaktu. W razie potrzeby skieruje on pacjenta do specjalisty – alergologa lub pulmonologa, czyli specjalisty od chorób płuc. Diagnostyka astmy obejmuje wiele elementów, które wzajemnie się uzupełniają. Należą do nich:
- szczegółowy wywiad medyczny, czyli wypytanie pacjenta o objawy, ich charakter, częstotliwość, nasilenie i okoliczności, przyjmowane leki, a także o inne choroby, szczególnie te alergiczne (atopowe zapalenie skóry, uczulenie na pyłki, alergie pokarmowe itd.),
- w przypadku podejrzenia astmy alergicznej pomocne są próby uczuleniowe – testy skórne i oznaczanie poziomu przeciwciał IgE,
- badanie parametrów oddechowych – w tym spirometria i/lub badanie tzw. szczytowego przepływu wydechowego, czyli PEF (z ang. peak expiratory flow),
- badanie parametrów oddechu w czasie tzw. próby wysiłkowej,
- badanie reakcji oskrzeli na leki rozkurczające (badanie odwracalności obturacji, czyli zwężenia oskrzeli).
Nie wszystkie powyższe badania są konieczne w każdym przypadku. Niektóre z nich wykonuje się w razie wątpliwości, aby odróżnić astmę od innych chorób dających podobne objawy, np. POChP. Czasem lekarz może zalecić jeszcze inne, dodatkowe badania. Dokładny plan diagnostyki i ewentualnego leczenia ustala się indywidualnie z lekarzem specjalistą.
Czy astma alergiczna jest wyleczalna?
Chyba każdy pacjent zadawał sobie pytanie, czy astma alergiczna jest wyleczalna. Odpowiedź brzmi – na razie astma jest chorobą przewlekłą, której nie da się wyleczyć raz na zawsze. Można ją jednak skutecznie trzymać pod kontrolą. Chociaż pacjent będzie musiał pozostawać pod opieką lekarską przez całe życie, to jednak właściwie prowadzone leczenie pozwala łagodzić objawy i zapobiegać okresom nasilenia choroby. Dobrze leczeni astmatycy mogą prowadzić normalne życie, pracować, mieć hobby, a nawet uprawiać sporty wyczynowe.
Leczenie astmy alergicznej
W leczeniu astmy stosuje się dwie zasadnicze grupy leków: przeciwzapalne i rozkurczające oskrzela. Te pierwsze łagodzą stan zapalny leżący u podłoża choroby, a te drugie rozszerzają oskrzela, aby zapobiegać atakom duszności.
Do leków przeciwzapalnych stosowanych w astmie alergicznej należą:
- glikokortykosteroidy (GKS), potocznie zwane „sterydami”. Najczęściej stosuje się je wziewnie, czyli w postaci inhalacji. Steroidy doustne podaje się zwykle w cięższych przypadkach astmy lub w okresach szczególnego zaostrzenia objawów;
- leki przeciwleukotrienowe (np. montelukast), które hamują syntezę leukotrienów – związków należących do tzw. mediatorów reakcji zapalnej.
Do leków rozkurczających oskrzela należą:
- beta-mimetyki o przedłużonym działaniu (long-acting beta agonist – LABA), które przyjmuje się doustnie na stałe, aby zapobiegać pogorszeniom,
- beta-mimetyki o szybkim działaniu (short-acting beta agonist – SABA), które przyjmuje się wziewnie i doraźnie, aby szybko przerwać atak astmy,
- teofilina – przyjmowana doustnie, którą jednak stosuje się już rzadko,
- leki cholinolityczne – przyjmowane wziewnie i doraźnie (ratunkowo).
Przy astmie alergicznej lekarz może również przepisać leki przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe) i/lub immunomodulujące, czyli wpływające na aktywność układu odpornościowego (np. przeciwciała monoklonalne anty-IgE).
W celu uzyskania długotrwałej poprawy stosuje się immunoterapię, czyli tzw. odczulanie. Zmniejszenie nadwrażliwości na alergeny wiąże się ze mniejszym nasileniem powodowanych przez nie ataków astmy.
Leczenie astmy alergicznej – trzeba mieć plan!
Każdy pacjent z astmą powinien ustalić ze swoim lekarzem szczegółowy plan leczenia, którego nie należy samodzielnie modyfikować. Najlepiej taki plan zapisać na kartce i powracać do niego w razie potrzeby. Jeśli lekarz przepisze ci leki do codziennego stosowania, nie przerywaj kuracji, nawet jeśli objawy się wyciszą. Przeciwastmatyczne leki do zażywania „na stałe” mają na co dzień hamować stan zapalny oskrzeli i ich skłonność do nadmiernego kurczenia się. To dzięki nim ogólny stan się poprawia, a ataki stają się rzadsze. Leki ratunkowe, do przyjmowania doraźnego, bierze się dla przerwania ataku astmy. Czasem można je zażyć, kiedy wiadomo, że atak się zbliża lub jest bardzo prawdopodobny (np. po dużym wysiłku fizycznym). Dokładne okoliczności i objawy, które będą sygnalizować ci konieczność zażycia leku ratunkowego (najczęściej w postaci inhalacji) musisz dokładnie omówić z lekarzem i stosować się do jego wskazówek.
Gwarancja najniższej ceny
Pamiętaj, aby poprosić lekarza o dokładną instrukcję zażywania leków wziewnych! Ich skuteczność w ogromnej mierze zależy od właściwej techniki inhalacji, dlatego trzeba dobrze wiedzieć, jak posługiwać się inhalatorem.
Obserwuj swój organizm, reakcje na leki, czynniki drażniące i alergeny, zapisuj, jakie okoliczności wywołują u ciebie pogorszenie i jak często miewasz ataki. W czasie regularnych wizyt kontrolnych będziesz zdawać lekarzowi sprawę ze swojego stanu zdrowia, aby w razie potrzeby zmodyfikować plan leczenia stałego i doraźnego.
Astma pod kontrolą – unikaj kontaktu z alergenami!
Jeśli astma u ciebie lub twojego dziecka ma podłoże alergiczne, pamiętaj o zwykłych zasadach profilaktyki i higieny. Chociaż nie wyeliminują całkowicie problemów z astmą alergiczną, domowe sposoby mogą w pewnym stopniu zmniejszyć dolegliwości. Dlatego:
- unikaj kontaktu z alergenami, które wywołują reakcję,
- nie spaceruj w czasie najsilniejszego pylenia roślin,
- nie susz ubrań na powietrzu,
- używaj odkurzacza z filtrem HEPA,
- często czyść i pierz pościel, zasłony, dywany, materace, tapicerowane meble i pluszaki,
- dbaj o właściwy poziom wilgotności powietrza w pomieszczeniach (ok. 40-50% wilgotności względnej),
- zapobiegaj rozwojowi grzybów na ścianach (szczególnie w kuchni lub łazience),
- wycieraj meble i podłogi na mokro,
- często przepłukuj jamę ustną i nosową roztworem soli fizjologicznej,
- rozważnie wybieraj zwierzęta domowe lub w ogóle z nich zrezygnuj.
Unikanie alergenów przez osoby z astmą jest równie ważne, co prawidłowe leczenie i pozwala ograniczać epizody pogorszenia objawów.
Jak jeszcze możesz dbać o swoje zdrowie? Więcej porad znajdziesz w innych artykułach, które publikujemy na Empik Pasje w dziale Zdrowie.
Zdjęcie okładkowe: Shutterstock
Bibliografia
- „O astmie”, artykuł w serwisie Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, https://dlapacjentow.pta.med.pl/o-astmie (dostęp 05.05.2025),
- Chabra R, Gupta M. Allergic and Environmentally Induced Asthma. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; August 7, 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30252274/ (dostęp 05.05.2025),
- Dr Filip Mejza, „Astma”, artykuł w serwisie Medycyna Praktyczna dla pacjenta, https://www.mp.pl/pacjent/astma/wszystkooastmie/cowartowiedziec/222169,astma (dostęp 05.05.2025).
Komentarze (0)