Ingmar Bergman, szwedzki reżyser filmowy i teatralny, dramaturg i scenarzysta, jeden z najwybitniejszych twórców europejskiego kina, zmarł 30 lipca 2007 roku. O śmierci artysty poinformowała szwedzka agencja TT powołując się na jego siostrę. Autor takich znakomitych filmów jak Persona, Szepty i krzyki oraz Fanny i Aleksander zmarł w swoim domu na wyspie Fårö u północnych wybrzeży Gotlandii. Miał 89 lat.

Ingmar Bergman urodził się 14 lipca 1918 roku w Uppsali jako drugi syn protestanckiego pastora. Surowe metody wychowawcze ojca oraz nieporozumienia pomiędzy rodzicami wpłynęły na jego dalsze życie i wielokrotnie powracały echem w jego twórczości.

Historię sztuki i literaturę studiował na uniwersytecie w Sztokholmie. W filmie zadebiutował w 1944 roku jako autor scenariusza filmu Skandal. Dwa lata póżniej wyreżyserował swój pierwszy film zatytułowany Kryzys. W latach 50. XX wieku realizował już filmy według własnych scenariuszy. Stworzył około 60 filmów fabularnych i dokumentalnych. Najsłynniejsze z nich to Siódma pieczęć, Tam, gdzie rosną poziomki, Persona, Szepty i krzyki, Sceny z życia małżeńskiego, Z życia marionetek, Fanny i Aleksander. Był także reżyserem blisko 150 przedstawień teatralnych oraz licznych spektakli telewizyjnych.

Jego filmy przez dziesięciolecia zdobywały międzynarodowe nagrody, poczynając od nominacji do Złotych Lwów na festiwalu w Wenecji dla obrazu Noc - moja przyszłość w 1948 roku. Najwyższe laury zdobyły m.in. Siódma pieczęć (nagroda specjalna jury w Cannes w 1957 r.), Tam, gdzie rosną poziomki (Złoty Niedźwiedź na Berlinale w 1958 r.), Źródło (nagroda specjalna w Cannes w 1960 r.), Jesienna sonata (Złoty Glob dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1979 r.), Fanny i Aleksander (FIPRESCI 1983, Cezar dla najlepszego filmu zagranicznego w 1984, Złoty Glob za najlepszy film nieanglojęzyczny w 1984 r.).

Filmy Bergmana otrzymały również dziewięć nominacji do Oscara, ale szwedzki twórca nigdy nie otrzymał statuetki Amerykańskiej Akademii Filmowej. Natomiast pierwsze wyróżnienie za całokształt twórczości odebrał już w 1971 roku podczas festiwalu filmowego w Wenecji. Z okazji 50-lecia festiwalu filmowego w Cannes w 1997 roku, laureaci Złotej Palmy wcześniejszych festiwali wybrali spośród swojego grona najwybitniejszego twórcę. Został nim, w opinii nawybitniejszych filmowców, właśnie Ingmar Bergman, w którego imieniu Palmę Palm odebrała córka jego i Liv Ullmann - Linn Ullmann.

W minionych miesiącach filmy Bergmana przeżyły w Polsce swoisty renesans. Wiosną ubiegłego roku dzieła szwedzkiego mistrza były pokazywane w największych polskich miastach w formie przeglądu, a jesienią trafiły w regularnej dystrybucji kinowej. Spośród wszystkich dokonań szwedzkiego reżysera wybrano 10 najbardziej aktualnych tytułów: Tam, gdzie rosną poziomki, Szepty i krzyki, Milczenie, Źródło, Goście Wieczerzy Pańskiej, Sceny z życia małżeńskiego, Persona, Jak w zwierciadle, Siódma pieczęć i Jesienna sonata. To pozycje w filmografii Bergmana, które najbardziej, zdaniem dystrybutora, wciąż prowokują i dają współczesnemu widzowi do myślenia. W połowie grudnia 2006 roku cała dziesiątka ukazała się w Polsce na DVD w specjalnej 10-płytowej edycji.

Twórczość Bergmana wraz z jej powracającymi motywami - wyobcowaniem człowieka we współczesnym świecie, kryzysem wiary i chrześcijańskiego modelu moralności, rozkładem więzi w rodzinie - paradoksalnie dopiero dziś stała się dla polskiego widza w pełni aktualna i czytelna. Polemika reżysera z mieszczańskim systemem wartości może w pełni dotykać widza żyjącego w społeczeństwie, które zaczęło wykształcać klasę średnią z jej wszystkimi dobrodziejstwami i obciążeniami.

Bergman, mimo autobiograficzności aż do granic ekshibicjonizmu, potrafił w swoich obrazach dotknąć filmowego absolutu. Tworzył kino totalne, które mierzyło się z najpoważniejszymi problemami filozoficznymi, religijnymi i egzystencjalnymi i które nadal pozostaje dla widza prawdziwym wyzwaniem.

Gutek Film/M.W.