- TOP 10 najlepszych biografii
- „Uparte serce. Biografia Haliny Poświatowskiej”, Kalina Błażejowska
- „Bracia Grimm. Biografia”, Ann Schmiesing
- „Historia kobiet w 101 przedmiotach”, Annabelle Hirsch
- „Maud Montgomery. Uskrzydlona”, Mary Henley Rubin
- „Dezorientacje. Biografia Marii Konopnickiej”, Magdalena Grzebałkowska
- „Aleksander Kwaśniewski. Biografia polityczna, tom 1, 1954-1995”, Michał Sutowski
- „Ewa. Ewolucja jest kobietą. Kobiece ciało i 200 milionów lat naszej historii”, Cat Bohannon
- „Konrad Swinarski. Biografia ukryta”, Beata Guczalska
- „Wanda. Opowieść o sile życia i śmierci. Historia Wandy Rutkiewicz”, Anna Kamińska
- „Milan Kundera: Pisać, cóż za dziwny pomysł!”, Florence Noiville
TOP 10 najlepszych biografii
„Uparte serce. Biografia Haliny Poświatowskiej”, Kalina Błażejowska
Wydana w 2014 biografia jednej z najchętniej czytanych polskich poetek powróciła w nowym, rozszerzonym wydaniu. Autorka, Kalina Błażejowska, rozszerzyła tekst książki o nowe źródła, a także wątki, do których nie miała możliwości dotrzeć wcześniej – rozbudowała tekst o pierwsze lata życia Poświatowskiej oraz jej romans z Janem Adamskim, mężem Anny Świrszczyńskiej.
Pomijając te uzupełnienia, biografię poetki, od której wierszy trudno się oderwać, czyta się niemal z wypiekami na twarzy. Jest to pięknie i brawurowo napisana książka, choć Błażejowska podkreśla, że starała się, by każda myśl, wypowiedziane zdanie i refleksja Poświatowskiej miała swoje odzwierciedlenie w źródłach. Ta szczegółowość przy researchu zaowocowała wspaniałą literaturą – biografia Poświatowskiej wciąga, czytelnik nie chce się rozstawać z tą dziewczyną.
Jesteśmy przy niej, gdy traci młodszą siostrzyczkę i gdy niedługo potem sama trafia do szpitala z diagnozą choroby nieuleczalnej. Śledzimy, jak choroba kładzie się cieniem na jej dzieciństwie, dojrzewaniu. Oraz jak bardzo próbuje wyrwać się nieuchronnemu fatum – zakochuje się i bierze ślub w wieku 18, by zaledwie dwa lata potem zostać wdową.
Próbuje zaspokoić, ile się da, swoje ambicje związane z wiedzą, nauką, pisaniem, przeklinając każdą chwilę z tych tysięcy godzin spędzonych w szpitalach i sanatoriach, a jednocześnie czując oddech śmierci na plecach. Wzruszająco Błażejowska opisuje te chwile, które naznaczają Poświatowską: pierwsze zakochanie, pierwszy romans, czy – z innego porządku – odwiedziny Wisławy Szymborskiej w szpitalu, które nadały kierunek twórczości młodej dziewczyny i uczyniły ją poetką. Wreszcie podróż do Stanów, operacja ratująca jej życie i złapanie wiatru w żagle. W Stanach Poświatowska studiuje, czyta książki, spaceruje po ulicach amerykańskich miast, zwłaszcza po Nowym Jorku, przyciąga do siebie ludzi, chłonie przyjaźnie, znajomości, inności, biega po wystawach i po kampusie uniwersyteckim. Wreszcie żyje na własnych warunkach. Porażające jest, i to wspaniale oddała Błażejowska, że Poświatowska żyła odważniej niż jej rówieśnicy, z każdego dnia, tygodnia i miesiąca wyciskając esencję życia. Takich biografii i takich ludzi chce się więcej.
„Bracia Grimm. Biografia”, Ann Schmiesing
Zacznę od tego, że biografia Braci Grimm wydana jest jak najpiękniejsza baśń, choć opowiada o realnym, pełnym trudu życiu dwóch braci, których losy splotły ze sobą nie tylko baśnie. Jakub i Wilhelm Grimmowie – bo tak się powinno odmieniać ich nazwisko – od lat traktowani są, niesłusznie, jak niemal jedna osoba. Urodzili się w zamożnej wielodzietnej rodzinie sędziego. Mocno związani byli z ojcem, a gdy ten umarł (Jakub miał 11 lat, a Wilhelm 10), nie tylko stracili, z braku finansowania, rodzinny dom, ale przede wszystkim ukochaną osobę. Jednak to wydarzenie jeszcze mocniej splotło tę dwójkę.
Od tamtej pory Jakub i Wilhelm razem chodzili do szkoły, razem wyprowadzili się z domu, razem studiowali i pracowali, a najbardziej cierpieli, gdy musieli się rozdzielić.
Już na studiach, gdy sięgali po historyczne utwory, epopeje i poematy, ich uwagę przyciągnęły bajania, legendy i przypowieści staroniemieckie. Chcąc chronić dziedzictwo języka germańskiego od zapomnienia (w wyniku zawirowań politycznych, jakich w swoim życiu byli świadkami), zaczęli te opowieści spisywać.
Co ciekawe, nie tyle wysłuchiwali wiejskich gawędziarek – jak głosi ich legenda – ile, przynajmniej na początku, wykształconych młodych kobiet z klasy średniej, którym te bajki opowiadano w dzieciństwie, a one przekazywały je dalej. Takie są początki Śnieżki, Śpiącej Królewny, Roszpunki, Jasia i Małgosi czy Czerwonego Kapturka. W 1812 roku ukazał się pierwszy zbiór baśni braci, „Baśnie dla dzieci i dla domu” – od tamtej pory żadnej niemieckiej książki nie przetłumaczono na tyle języków, a w 2005 wpisano ją na listę dziedzictwa światowego UNESCO. Baśniom, a także językowi niemieckiemu, bracia poświęcili swoje zawodowe życie, do końca tworząc słownik, który miał stać się ich opus magnum. Słowo folklore, opisujące kulturę wiejską, choć powstało w języku angielskim i wymyślone zostało przez brytyjskich badaczy, to opierało się na dorobku naukowym właśnie braci Grimm.
Jakub zmarł samotnie, Wilhelm założył rodzinę, ale najczęściej czas spędzali razem, w otoczeniu książek i manuskryptów, wiodąc życie spełnione zawodowo. Na wybitej w rocznicę śmierci monecie pamiątkowej pojawiły się słowa: A gdyby nie umarli…, nawiązujące do niemieckiego odpowiednika „żyli długo i szczęśliwie”. W pełni brzmią one: „a gdyby nie umarli, to żyliby do dziś”. Zawsze będą kojarzyły się z baśniami spisanymi przez obu braci.
„Historia kobiet w 101 przedmiotach”, Annabelle Hirsch
Jeśli ktokolwiek myśli, że wie, co może się znaleźć w takim zbiorze, jest w błędzie. Bo nie znajdzie tu przedmiotów związanych z modą i makijażem. W tym subiektywnym, ale jakże trafnym zbiorze znalazły się za to rzeczy, które osadzone w kontekście historycznym i kulturowym budują nie tylko naszą wiedzę o osiągnięciach kobiet, ale zmieniają narrację o przedmiotach często przypisywanych zwykle mężczyznom.
Już pierwszy przedmiot zaskakuje – to zagojona kość udowa, znalezisko pochodzące sprzed 30 tysięcy lat p.n.e. To ten przedmiot jako pierwszą oznakę cywilizacji wskazała słynna antropolożka Margaret Mead, tłumacząc, że dawniej złamana czy poważanie zraniona noga oznaczała śmierć, bo czyniła chorego osobnika niezdatnym dla społeczności i bezbronnym – bez możliwości ucieczki przed niebezpieczeństwem. A skoro kość została zagojona i pod wpływem czyjejś troski, wiedzy i umiejętności zrosła się, to znaczy, że w tym momencie przy tym osobniku istniała społeczność, która troszczyła się o swoich. Mead wskazała też, kto mógł o taką nogę zadbać. Nie byli to mężczyźni, którzy chodzili na polowania, wiecznie zajęci dbaniem o jedzenie i bezpieczeństwo; ani matki małych dzieci. To musiał być ktoś, kto miał czas i wiedzę, odpowiednio doświadczony i obdarzający wspólnotę swoimi umiejętnościami – starsza kobieta.
Wśród tych przedmiotów znajdziemy lalkę Amazonkę, znalezioną w grobie dziewczynki z V w. p.n.e.; szklane dildo z XVI wieku; metalowy gorset (XVII wiek); bidet (XVIII w.), który kojarzył się z seksualnym wyzwoleniem kobiet; książeczki tworzone w dzieciństwie przez rodzeństwo Brontë (ok. 1830 rok); tkaninę z Bayeux (XI w.), o długości 70 metrów, na której kobiety wyhaftowały bitwę pod Hastings (1066), w której Normanowie pokonali Anglosasów. Mówi się o niej, że jest pierwszym komiksem świata i jak to bywa z rzeczami kobiet, od stuleci pragną ją mieć mężczyźni, by wśród nich wymienić jedynie Napoleona i Himmlera.
Wśród znaczących dla biografii kobiet przedmiotów znalazła się maszyna do szycia Singer i maszyna do pisania Remington – ta druga stała się domeną rozwoju umiejętności kobiet tylko dlatego, że mężczyźni nie mogli się do niej przekonać. Są też oczywiste rzeczy jak bikini, perfumy Chanel i pigułka antykoncepcyjna. Ale na tym oczywistości się kończą. To piękny zbiór herstorii w pigułce, które wiele mówią o rozwoju ludzkości z perspektywy kobiet.
„Maud Montgomery. Uskrzydlona”, Mary Henley Rubin
Ta monumentalna biografia jednej z najważniejszych kanadyjskich pisarek to must read dla wszystkich miłośników książek Montgomery. Cykl o „Ani z Zielonego Wzgórza” ukształtował w mocnym stopniu moją dziecięcą wyobraźnię, więc na wieść o biografii jej autorki bardzo się ucieszyłam.
Rubio, światowej sławy badaczka twórczości Montgomery, stworzyła opus magnum. To świetnie udokumentowana biografia, w której profesorka nie tylko poddała analizie twórczość pisarki, ale niczym wytrawna reporterka dotarła do jej żyjących krewnych (młodszego syna, synowej, wnucząt), a także do korespondencji i pamiętników. A te kryły zupełnie inny obraz pisarki niż ten znany z pobieżnych informacji, jako radosnej, pełnej zapału żony i matki; skrupulatnie wypełniającej swoje obowiązki wobec społeczności jako pastorowa, a także, co najważniejsze, światowej sławy autorki ukochanych przez czytelników serii.
Rubio tworzy zgoła inny obraz: kobiety, która, późno jak na epokę i wbrew konwenansom, wyszła za mąż za pastora – w wieku 37 lat, będąc już wtedy uznaną pisarką. Nagle musiała dzielić swój czas między opiekę i wychowanie kolejnych dzieci a pisanie oraz obowiązki żony. Która, choć otrzymała minimalne wsparcie w dzieciństwie od krewnych, gdy została osierocona przez matkę i odtrącona przez ojca, nie potrafiła odmówić finansowego wspierania dalekich krewnych, którzy nie zamierzali spłacać swoich długów. I która przez lata musiała zarządzać nie tylko własnymi nastrojami (od dziecka epizody euforii przeplatały się u niej z melancholią), ale także depresją męża, którą coraz trudniej było ukryć przed społeczeństwem, jako że pełnił funkcję publiczną.
To obraz udręczonej kobiety, która mimo ogromnego trudu, wysiłku i wyzwań była w stanie znaleźć w sobie przestrzeń na twórczość. Ta ratowała jej zdrowie psychiczne.
Popularność szybko została zawłaszczona przez opinię publiczną. Co ciekawe, Montgomery, jako pisarka swoich czasów, w których prywatność i dyskrecję ceniło się najmocniej, postanowiła w pewnym momencie ocenzurować samą siebie. Przez lata pisała szczere pamiętniki, które były jedynymi świadkami jej kryzysów psychicznych, trosk, umartwień i prawdy o najbliższych. Po latach uznała, że niektóre z myśli i wyznań nie mogą ujrzeć światła dziennego. Poruszająca biografia, lektura obowiązkowa.
„Dezorientacje. Biografia Marii Konopnickiej”, Magdalena Grzebałkowska
Czy ta ponura pani w ciemnych sukniach i okularach z surowym wyrazem twarzy w ogóle jest materiałem na ciekawą biografię? Magdalena Grzebałkowska, wytrawna reporterka i autorka biografii między innymi Krzysztofa Komedy oraz Tomasza i Zdzisława Beksińskich, uznała, że losy autorki „Naszej szkapy” zdecydowanie domagają się uwagi. I miała rację.
W „Dezorientacjach” otrzymujemy portret kobiety z krwi i kości, która całe życie walczyła o przetrwanie w godnych warunkach. Sama wychowywała dzieci, sama je utrzymywała, walcząc o skrawek dnia lub nocy na pisanie, a potem, gdy dzieci dorosły, pozwoliła sobie sięgnąć po więcej – podróże, życie dla pisania, choćby w ubóstwie. Jej działania były odważne i emancypacyjne nie tylko wtedy, w drugiej połowie XIX wieku, także dziś budzą zasłużony podziw. Z jej biografii dowiadujemy się, że wyszła za mąż jako dwudziestolatka i na pewno przez pierwsze lata małżeństwa była w mężu zakochana, urodziła mu ośmioro dzieci. Ale szybko okazało się, że ten nie potrafi zarządzać majątkiem i utrzymać rodziny. Gdy starsze dzieci zaczęły potrzebować gruntownej edukacji, Konopnicka decyduje się na ruch niełatwy – wyprowadza się z dziećmi od męża do Warszawy. Od tej pory pisaniem i dawaniem korepetycji utrzymuje, biednie, ale stabilnie, rodzinę. Dorosłe dzieci wciąż wspiera finansowo.
Dopiero gdy je odchowa, ona, która nazywa siebie „najemnicą życia”, „wyrobnicą dnia”, decyduje się na sięgnięcie po coś z życia dla siebie. Teraz ma towarzyszkę życia, malarkę Marię Dulębiankę, z którą spędzi 20 lat, aż do śmierci. Grzebałkowska pokazuje, że Konopnicka, znana nam przecież głównie z lektur szkolnych, była postacią o trudnej biografii, przed którą życie postawiło niełatwe decyzje. Ona jednak zdecydowała się walczyć o siebie. Rozprawia się też reporterka z łatkami złej żony, czy złej matki, jakie przyklejały jej wcześniejsze prace na temat Konopnickiej. Świetna lektura.
„Aleksander Kwaśniewski. Biografia polityczna, tom 1, 1954-1995”, Michał Sutowski
Obok przeważających w tym gronie biografii literackich, dodaję jedną z najlepszych biografii o polityku, który niezmiennie od lat wygrywa w sondażach na najlepszego prezydenta III RP. Aleksander Kwaśniewski, bo o nim mowa, mimo trudnych początków prezydentury (wybory w atmosferze demonstracji, krzyczących na wiecach przeciwników, wytykających kłamstwa dotyczące jego wykształcenia i przeszłości w partii komunistycznej, a w tym wszystkim Lech Wałęsa, który podczas przedwyborczej debaty prezydenckiej uznał, że nie poda mu ręki, tylko nogę), okazał się najsprawniejszym polskim politykiem przełomu tysiącleci. A zrealizowane podczas jego prezydentury wejście Polski do NATO i Unii Europejskiej stało się dla nas – zwłaszcza w ciągu ostatnich lat – gwarantem bezpieczeństwa. Pierwszy tom biografii obejmuje 40 lat życia Kwaśniewskiego, od narodzin w inteligenckiej rodzinie (ojciec lekarz, matka pielęgniarka, oboje z Wilna) po objęcie urzędu prezydenta III RP.
Książka Sutowskiego to fascynujące studium człowieka, który miał najlepsze predyspozycje i umiejętności, a także kapitał kulturowy, by stać się symbolem nowej Polski. Sutowski pisze o tym, że kariera Kwaśniewskiego nie była efektem awansu społecznego – wszedł w dorosłość z wiedzą (języki obce), wykształceniem (dzięki rodzicom mógł wyjeżdżać za granicę) i potrzebnym na nowe czasy kapitałem kulturowym. Ale także w takim momencie dziejowym – początek lat 70. to czas największego zaufania do ekipy Gierka oraz optymizmu co do przyszłości. I Kwaśniewski wykorzystuje ten potencjał. Ma apetyt na wiedzę i władzę, podejmuje świadome decyzje zawodowe, ale jednocześnie nie chce wiązać się partią aktywnie, bardziej oportunistycznie. Nie idzie za konkretnym mentorem czy promotorem, raczej wykorzystuje szanse. Buduje swoje zaplecze wierzących w rozwój i optymistycznie patrzących na Zachód ekspertów.
To też portret interesującego człowieka, który, jak pisze Sutowski
„jak nikt inny nadaje się na twarz naszej ostatniej wielkiej, choćby naiwnej i pełnej złudzeń utopii XX wieku: żeby tu wreszcie było normalnie”.
Gwarancja najniższej ceny
„Ewa. Ewolucja jest kobietą. Kobiece ciało i 200 milionów lat naszej historii”, Cat Bohannon
Po latach ukazywania się głównie biografii męskich i męskocentrycznych mamy wreszcie wysyp książek, które nie tylko w centrum stawiają kobiece ciało, ale także „prostują” narrację o naszej cywilizacji, wypełniając białe plamy albo wprost dokonując korekty pod hasłem „jednak okazuje się, że było trochę inaczej”. I do takich książek należy zaliczyć „Ewę”.
Jej autorka, naukowczyni związana z Uniwersytetem Columbia, stawia tezę, że to ewolucja kobiecego ciała – związana z rodzeniem, opieką, przemieszczaniem się, ale także rozwojem technologii – pozwoliła na kolejne milowe kroki rozwoju dla naszej cywilizacji. Na przykład, że to rozwój wiedzy ginekologicznej ułatwił samicom porody; z kolei budowanie siostrzeńskiej relacji ze starszymi samicami pozwoliło im zdrowieć i pewniej opiekować się potomstwem.
W rozmowie dla magazynu „Pismo” Cat Bohannon powiedziała mi, że
„prawdopodobnie to dzięki pomocy i doświadczeniu starszych samic młode Homininki były w stanie rodzić, unikając ryzyka śmierci swojej czy dziecka. Bez nich wiele porodów kończyłoby się źle, bo nasz układ rozrodczy nie ułatwia bezpiecznego wydania na świat dziecka, gdy nie ma asysty. […] Na szczęście historia pokazuje, że dysponujemy wieloma sposobami na obejście biologicznych wyzwań – dzięki naszej empatii i wiedzy. Należą do nich ginekologia i położnictwo”.
I, jak dowodzą badania, nasza ludzka historia pokazuje, że wszyscy członkowie wspólnoty są równie silni i wartościowi. Także kobiety, również te starsze, i dzieci. Z tej perspektywy, na co zwraca uwagę Bohannon w książce, niezrozumiałe jest, dlaczego większość kluczowych dla zdrowia wniosków i konstruowanie leków opiera się na badaniach ciała męskiego, a nie kobiecego. Dlaczego ciało kobiece, pozostaje w medycynie niedoceniane, a badania, jak te nad menopauzą (która przecież jest doświadczeniem połowy ludzkości), dopiero od kilku dekad zaczynają wspierać nas wiedzą? Bardzo to ciekawa, poszerzająca nasze rozumienie o rozwoju cywilizacji książka.
„Konrad Swinarski. Biografia ukryta”, Beata Guczalska
W licznych laudacjach poświęconych książce Beaty Guczalskiej wspominano, że to dzieło totalne, choć kiedy podjęła się pracy nad biografią legendarnego reżysera teatralnego, jej rozmówcy mówili, że tej konkretnej biografii nie da się napisać. Bo Swinarski za życia wydawał się ukrywać tożsamość i swoje myśli nawet przed samym sobą. A swoim życiorysem mógłby obdzielić kilka osób. Dlatego Guczalska, teatrolożka i historyczka teatru, sięga z reporterską wręcz uważnością po wszelkie dostępne źródła, dokumenty, które mogą pomóc jej zbudować nieoczywisty, złożony życiorys Swinarskiego.
To biografia chłopca, którego matka wybrała narodowość niemiecką, a on sam uczęszczał do niemieckich szkół, zaś jego brat zginął pod koniec drugiej wojny światowej w służbie Waffen SS. Sam Swinarski mówił płynnie w obu językach, pracował w Polsce i Niemczech, ale nikomu nie pozwalał się zaszufladkować. Kolejna rzecz to jego niejasne związki z partią komunistyczną – choć nie kłaniał się władzom komunistycznym, to nigdy nie czekał na paszport, a jego najlepszym przyjacielem był wysoki urzędnik Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Swinarski ukrywał przed światem swoją orientację seksualną, jednocześnie pozwalał, by przyklejano mu łatkę hulaki. Praca była dla niego wszystkim, całą swoją duszę wkładał w kolejne przedstawienia teatralne i – jak wspominała jego żona Barbara Swinarska – przed każdą premierą chciał się wieszać. Jego dwa ostatnie spektakle, „Dziady” i „Wyzwolenie”, uznano za dzieła narodowe, a jego samego postawiono na piedestale. Aktorzy go uwielbiali, choć potrafił być okrutny. I ciekawe, ile jeszcze genialnych sztuk by stworzył, gdyby nie katastrofa lotnicza pod Damaszkiem w 1975 roku. Jego wpływ na teatr do tej pory jest niezaprzeczalny i trwały. A książka Guczalskiej, nominowana między innymi do Nagrody Literackiej Nike, kapitalnie uchwyciła dwoistość natury Swinarskiego, ale także jego teatralny geniusz, który sprawił, że dziś uznawany jest za jednego z najwybitniejszych reżyserów teatralnych.
„Wanda. Opowieść o sile życia i śmierci. Historia Wandy Rutkiewicz”, Anna Kamińska
To biografia, która chodzi za mną od lat, więc cieszę się, że miałam niedawno okazję po nią sięgnąć. Anna Kamińska, autora bestsellerowej książki o Simonie Kossak (na podstawie której powstał film), postanowiła sięgnąć po losy jednej z najwybitniejszych polskich alpinistek i himalaistek. Rutkiewicz, jako pierwsza Europejka i trzecia kobieta na świecie, zdobyła szczyt Mount Everest, a jako pierwsza kobieta na świecie – szczyt K2. Kamińska podchodzi do niej ze znaną sobie z innych biografii czułością i uważnością, zwłaszcza do okresu jej dzieciństwa, nad którym już we wczesnych latach zawisły ciemne chmury. Gdy miała zaledwie 5 lat, zmarł jej starszy o 2 lata brat. Od tej chwili to Wanda próbowała sprostać wymogom ojca, być dla niego bardziej synem niż córką. Z kolei, gdy miała 29 lat, jej ojciec został zamordowany. Takie doświadczenia kładą się cieniem, sprawiają, że niekoniecznie chce się wracać do prozy życia. Zwłaszcza gdy góry wzywają. A Rutkiewicz od tej prozy życia co chwila coś odciąga, coś fascynuje.
Jako dwudziestolatka trenowała lekkoatletykę, była kapitanką juniorskiej reprezentacji Polski w siatkówkę, jednocześnie robiąc kurs taternicki. Wspinała się w Tatrach, co nie przeszkodziło jej się ścigać i wygrywać w rajdach samochodowych. Po Tatrach przyszły Alpy, potem Himalaje. Mówiła: „Umrę w górach”, i tak się stało. Zaginęła 13 maja 1992 podczas próby zdobycia Kanczendzongi w Himalajach, jej ciała nigdy nie odnaleziono. Kamińska drobiazgowo relacjonuje jej życie, wspinaczki, także tę ostatnią, oraz próbuje odpowiedzieć na pytanie, co goniło Rutkiewicz na kolejne szczyty i sprawiało, że żyła od wyprawy do wyprawy. Poruszająca, najlepsza biografia niezwykłej kobiety.
„Milan Kundera: Pisać, cóż za dziwny pomysł!”, Florence Noiville
Przegląd kończę jedną z najlepszych biografii, aczkolwiek nietypową. Napisaną przez dziennikarkę i znawczynię literatury, wieloletnią autorkę francuskiego „Le Monde”, ale przede wszystkim wieloletnią przyjaciółkę Kundery i jego żony Very. Dzięki takiej perspektywie, nie reporterki, tylko bliskiej osoby, która miała okazję towarzyszyć Kunderze podczas ostatnich trzech dekad jego życia, ta książka nabiera zupełnie innego, bardziej osobistego wymiaru. A czytelnik ma okazję poznać – oczami Noiville – tego pisarza unikającego, jak mało kto, rozgłosu i medialnego szumu. Kundera zmarł w 2023 roku. W obliczu świata napędzanego hałasem mediów społecznościowych i promowanym przez nie ekshibicjonizmem, a także naszym pragnieniem, by prywatne jak najszybciej stało się publiczne, jego decyzja o wycofaniu się z życia medialnego, podjęta w połowie lat 80., dziś wydawać się może niezrozumiana, szalona.
„Od połowy lat osiemdziesiątych usiłuje wymazać samego siebie. Żadnych wystąpień, żadnych wywiadów. Żadnych publicznych śladów jego prawdziwego życia.
W domu Kundery niszczarka działa wręcz nieustannie. Oprócz jego książek nic nie może po nim pozostać. Reszta – niedokończone rękopisy, prywatne zapiski, korespondencja, pamiętniki, zdjęcia – wszystko to jest systematycznie niszczone. Trzeba „sprawić, by potomni uwierzyli, że się nie żyło”. Tak mawiał Flaubert. I tak samo myśli Kundera”, pisze Florence Noiville.
A ona sama, przecież dziennikarka i redaktorka literacka, której udało się przez przypadek zaprzyjaźnić z czeskim pisarzem (namawiając go na telewizyjny wywiad, choć w latach dwutysięcznych od dawna ich nie udzielał), szanuje tę postawę. Noiville poznała Kunderę w 2003 roku; podczas jednego z pierwszych spotkań wyznał na poważnie, że na starość boi się demencji i afazji. W jej książce znalazły się migawki z ich spędzanych razem chwil, wspólne obiady, podróże, wycieczki, spotkania przy kawie. To momenty, które należą we wspomnieniach także do niej.
Ale jest tu także przeszłość Kundery, dzieciństwo, dorastanie i stawanie się pisarzem. Uważność na słowa, które stały się milowymi w jego życiu, jak liryzm czy żart. Ten żart, żartobliwość, które przyczyniły się choćby do wyrzucenia z partii komunistycznej w 1950 roku i wydalenia z praskiego uniwersytetu; a także utraty wiary i złudzeń co do pewnych wyobrażeń o przyszłości jego kraju, które skończyły się wraz z czeską wiosną w 1968 roku. Ponownie wydalony z partii w 1970, Kundera wyjechał do Francji. Wtedy powstały jego największe dzieła z „Nieznośną lekkością bytu” na czele. Książkę Noiville wzbogacają dodatkowo liczne zdjęcia pisarza, a także jego rysunki, żarty rysunkowe, którymi chętnie się dzielił. Poruszająca to opowieść o pisarzu, z perspektywy przyjaciółki. Ta książka to ich piękny ostatni spacer.
Więcej ciekawych artykułów znajdziesz w pasji Czytam.
Zdjęcie okładkowe: źródło: shutterstock.com
Komentarze (2)
Komentarze
Polecam Wewnętrzny kompas w biznesie oraz Imperium Nieruchomości autorstwa Dariusz Kania
Polecam Wewnętrzny kompas w biznesie oraz Imperium Nieruchomości autora Dariusz Kania