Melchior Wańkowicz

Melchior Wańkowicz jest uważany jako jeden z najwybitniejszych polskich reportażystów - spod jego ręki wyszły takie książki jak m.in. Bitwa o Monte Cassino czy Ziele na kraterze. Początkowo swoją twórczość podpisywał pseudonimem: Jerzy Łużyc. Został odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

 

Podstawowe dane:

  • Data i miejsce urodzenia: 10 stycznia 1896, Kałużyce
  • Data i miejsce śmierci: 10 września 1974, Warszawa
  • Popularne książki: Bitwa o Monte Cassino, Ziele na kraterze, Na tropach Smętka
  • Gatunek literackiLiteratura faktu, Reportaż, Felietony i eseje

Opis autora

Melchior Wańkowicz urodził się 10 stycznia 1892 roku w Kałużycach, na Mińszczyźnie. Jego ojciec nazywał się tak samo, jak on. Melchior Wańkowicz senior przebywał na zesłaniu za udział w powstaniu styczniowym. Jego matką była Maria Szwoynicka. Melchior był najmłodszym spośród czworga dzieci pary. Miał dwóch starszych braci – Czesława i Witolda, oraz siostrę Reginę. Niemal nie znał rodziców – ojciec zmarł, gdy chłopczyk miał zaledwie kilka miesięcy, a matka – gdy skończył 3 lata. Wówczas został oddany na wychowanie do majątku swojej babki na Kowieńszczyźnie. Pobyt tam opisywał we wspomnieniach ujętych w książce Szczenięce lata.

Co ciekawe, działalność konspiracyjna i patriotyczna Melchiora ujawniła się bardzo wcześnie. Uczył się w Warszawie i tam też brał udział w strajku szkolnym. Jako 9-latek wstąpił nawet do konspiracyjnej Trójzaborowej Organizacji Narodowej Młodzieży Szkół Średnich „Przyszłość” – PET.

Ojciec polskiego reportażu

Debiut dziennikarski Melchiora Wańkowicza nastąpił już w 1909 roku, kiedy miał zaledwie 17 lat. Posługiwał się wówczas personaliami Jerzy Łużyc i założył pismo konspiracyjne „Wici”. Opublikował artykuł Szkoła polska w życiu narodu. Tak rozpoczęła się zarówno działalność niepodległościowa, jak i pisarska Melchiora Wańkowicza. W tym samym czasie był on sekretarzem generalnym PET-u w Królestwie Polskim.

Pracował w swoim piśmie nawet w trakcie studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, które musiał przerwać po wybuchu I wojny światowej. Pobyt w wojsku dostarczył mu wielu inspiracji do pisania książek i reportaży. Ukończył Szkołę Nauk Politycznych, a w 1914 roku, po wybuchu I wojny światowej, powołano go do wojska rosyjskiego. Trafił do Kołomieńskiego Pułku Piechoty, który stacjonował w Mińsku. Posłużył się fortelem – sfałszował świadectwo dotyczące stanu zdrowia, co pozwoliło na szybkie zwolnienie go ze służby. Obserwacja działań wojennych, a zwłaszcza dramatów zwykłych ludzi ukształtowały osobowość Wańkowicza jako osoby dorosłej. Był pełnomocnikiem Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego do spraw reewakuacji Polaków z terenów rosyjskich.

Już jako mąż Zofii z Małagowskich, z którą ożenił się w czasie wojny, w 1916 roku, Wańkowicz wstąpił do Pierwszego Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego, formującego się w rejonie Mohylewa. Walczył z bolszewikami jako żołnierz korpusu i za odwagę został odznaczony Krzyżem Walecznych. Sprzeciwiał się porozumieniu z Niemcami u schyłku I wojny światowej, za co został oskarżony i postawiony przed sądem polowym, który go ostatecznie uniewinnił.

W latach 1918–1920 przebywał na Ukrainie, później przyjechał do Warszawy. Ostatecznie ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim dopiero w 1923 roku. Uzyskał wówczas tytuł magistra prawa, ale nie zamierzał działać aktywnie jako prawnik. Kiedy Polska odzyskała niepodległość i ponownie pojawiła się na mapach świata, Wańkowicz jeszcze silniej zaangażował się w działalność patriotyczną – był działaczem Towarzystwa Straży Kresowej. Później objął stanowisko naczelnika Wydziału Prasowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a w 1924 roku został współwłaścicielem i redaktorem naczelnym Towarzystwa Wydawniczego „Rój”.

Swoje „reporterskie skrzydła” Melchior Wańkowicz ostatecznie rozwinął po 1926 roku. Wyjechał do Meksyku, a jego doświadczenia zaowocowały pierwszymi tomami wydanych reportaży i wspomnień, m.in. W kościołach Meksyku, Szczenięce lata czy Opierzona rewolucja. Wszystkie wydawał w okresie 20-lecia międzywojennego.

Pisywał wówczas do gazet takich jak „Kurier Warszawski”, „Kurier Poranny” i „Wiadomości Literackie”. W „Kurierze Warszawskim” publikował korespondencję z podróży po Meksyku z lat 1926–1927. Jego barwne, pełne pasji relacje z wypraw okazały się na tyle wartościowe, że w 1936 roku przyznano mu Srebrny Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury.

Najsłynniejsza książka – Bitwa o Monte Cassino

Wątki wojenne są niezwykle chętnie podejmowane w dziełach literackich. Podobnie postąpił Wańkowicz, sam jednak był obserwatorem tego, co działo się na froncie. Podczas II wojny światowej Wańkowicz był korespondentem przy II Korpusie Polskim generała Władysława Andersa. W 1944 roku miała miejsce największa bitwa korpusu – pod Monte Cassino. Przeżycia samego pisarza i relacje żołnierzy biorących udział w walkach zostały opisane w książce Melchiora Wańkowicza Bitwa o Monte Cassino. To jednak nie jedyna jego pozycja poświęcona tematyce wojennej. Jest nią również Ziele na kraterze, w której opisuje świat poprzez pryzmat dzieciństwa swoich córek, Marty i Krystyny. Bitwa o Monte Cassino stała się literackim pomnikiem dla żołnierzy pod wodzą gen. Andersa.

Zanim jednak książka ta doczekała się publikacji, Wańkowicz rozwijał stopniowo karierę literacką. W 1919 roku debiutował jako pisarz w piśmie „Rząd i Wojsko”, gdzie opublikował utwór pod tytułem Opowiadanie legionisty Władysława Pasika. Pisał artykuły podczas emigracji w Rumunii do polskiej prasy, do „Kuriera Polskiego” i „Dziennika Polskiego” Jako Jerzy Łużyc wydał w Bukareszcie książkę o walkach mających miejsce w Polsce – Te pierwsze walki.

Tułaczka po świecie po 1940 roku sprawiła, że Melchior Wańkowicz miał aż nadto materiału do tworzenia książek, pisania reportaży i do działalności publicystycznej. W 1947 roku Wańkowicz nie wrócił do Warszawy, która została niemal doszczętnie zniszczona, ale zamieszkał w Londynie, wciąż współpracował jednak jako dziennikarz z polskimi gazetami. Swoje reportaże i felietony publikował nie pod swoim nazwiskiem, ale jako Adolf Czybygdyby. Mieszkał też w Rzymie, gdzie pisał Bitwę…, a w 1949 roku przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie jednak nie pisał, pracował wówczas fizycznie i jako nauczyciel języka rosyjskiego. W 1956 roku został obywatelem amerykańskim. Nie przeszkodziło mu to dwa lata później, w 1958 r., wrócić na stałe do Polski i do pracy literackiej. Słynny jest już List 34, który Melchior Wańkowicz zaadresował do władz PRL-u. Jego krytyczne podejście do ówczesnych władz zaowocowało procesem i wyrokiem 3 lat więzienia, choć pisarz spędził w areszcie zaledwie 5 tygodni.

Melchior Wańkowicz zmarł w Warszawie 10 września 1974 roku.

więcej
Filtruj
Kategorie
Seria
Wydawnictwo
Okładka
Dostępność
Cena
Ocena

Melchior Wańkowicz - wybrane książki

  • Dlaczego żołnierz polski wkracza na Litwę i Białoruś (1919)
  • Moskal – twój wróg (1919)
  • Jak naród sobą rządzi? Parlament i posłowie. Gabinet ministrów. Prezydent Państwa: Konstytucja i Sejm (1919)
  • Strzępy epopei (1923)
  • O małej Małgosi (1924)
  • Jak Kulusia żabki poznała (1925)
  • O Małgosi, świneczce, króliczku, muszce i o niegrzecznym piesku (1925)
  • Kaźń Mikołaja II oraz członków rodziny Romanowych (1925)
  • Szpital w Cichiniczach (1926)
  • W kościołach Meksyku (1927)
  • Szczenięce lata (1934)
  • Opierzona rewolucja (1934)
  • Na tropach Smętka (1936)
  • Judym w stopniu służbowym (1937)
  • Mała Naścia ślepnie na jaglicę (1937)
  • Wielka Niedźwiedzica świeci w oknie więzienia (1937)
  • Okazało się, że kalam gniazdo (1937)
  • COP (1937)
  • Sztafeta (1939)
  • Te pierwsze walki (1940)
  • Z generałem Sosnkowskim (1940)
  • De Profundis (1943)
  • Wrześniowym szlakiem (1943)
  • Dzieje rodziny Korzeniewskich (1944)
  • Bitwa o Monte Cassino (1945–1947)
  • Monte Cassino (1945)
  • Wrzesień żagwiący (1947)
  • Kundlizm (1947)
  • Klub trzeciego miejsca (1949)
  • Ziele na kraterze (1950)
  • Polacy i Ameryka (1952)
  • Tworzywo (1954)
  • Było to pod Monte Cassino (1954)
  • Drogą do Urzędowa (1955)
  • Monte Cassino (1959)
  • Westerplatte (1959)
  • Hubalczycy (1959)
  • Tędy i owędy (1961)
  • Walczący Gryf (1963)
  • Prosto od krowy (1965)
  • Jak mądry puchacz tańczył trojaka (1967)
  • Atlantyk – Pacyfik (1967)
  • Zupa na gwoździu (1967)
  • Królik i oceany (1968)
  • W pępku Ameryki (1969)
  • Od Stołpców po Kair (1969)
  • Przez cztery klimaty (1972)
  • Wojna i pióro (1974)
  • Anoda i katoda (1981)
  • Karafka La Fontaine’a (1981)

 

Korzystając ze strony zgadzasz się na używanie plików cookie, które są instalowane na Twoim urządzeniu. Za ich pomocą zbieramy informacje, które mogą stanowić dane osobowe. Wykorzystujemy je w celach analitycznych, marketingowych oraz aby dostosować treści do Twoich preferencji i zainteresowań. Więcej o tym oraz o możliwościach zmiany ich ustawień dowiesz się w Polityce Prywatności.