Michał Nogaś od lat przeprowadza rozmowy ze znanymi pisarkami oraz pisarzami z całego świata. Były radiowiec kultowej Trójki, a obecnie jeden z głosów internetowego Radia Nowy Świat, pracujący w duecie z Wojciechem Mannem – wydał zbiór wywiadów, który jest pokłosiem jego wieloletniej pracy. Książka zkłada się głównie z rozmów ze znanymi autorami i autorkami, ale także… z literackiego śledztwa.

Literackie śledztwo w atmosferze thrillera

Zbiór zaczyna się świetnym reportażem, który opisuje literackie śledztwo Nogasia w poszukiwaniu Alice Munro, kanadyjskiej pisarki, noblistki, mistrzyni krótkiej formy. Dla mnie to najlepszy tekst książki. Znajdziemy w nim wszystko to, co w dobrym thrillerze: opowieść drogi, poszukiwania, opuszczony dom, nieoczekiwane zwroty akcji, a na koniec – zaskakujący finał, który nie pozostawia czytelnika obojętnym. Czy Nogasiowi udało się spotkać z pisarką, która po wręczeniu Nagrody Nobla wycofała się z życia publicznego i nie udziela wywiadów? Przekonajcie się sami.

Reszta książki to wywiady. Na różny temat – od śmierci po politykę, ekologię, zmiany klimatu i konsumpcjonizm. Z różnymi osobami – w kolejnych kartach poznamy bliżej doborowe towarzystwo intelektualistów na trudne czasy, od debiutantów po literackich weteranów uhonorowanych nagrodami i zarzekających się, że nie napiszą już żadnej książki (patrz Wiesław Myśliwski).

 

Michał Nogaś

Rys. Joanna Rusinek

Porozmawiajmy o feminizmie i ekologii

Część wywiadów dotyczy współczesnych zjawisk i problemów społecznych. Nigeryjska pisarka Chimamanda Ngozi Adichie, autorka m.in. powieści pt. „Amerykaana” i eseju „Wszyscy powinniśmy być feministami”, w rozmowie opowiada, jak bardzo wiele kobiet w Stanach nie lubi innych kobiet, „Są antyfeministkami” – mówi Adichie.

Z kolei Margaret Atwood, kanadyjska pisarka, autorka głośnej „Opowieści podręcznej”,  na podstawie której po ponad 30 latach nakręcono serial pod tym samym tytułem, wyznaje dziennikarzowi, że martwi ją stan środowiska naturalnego i zaniedbania jakich na co dzień dopuszczamy się wobec natury, zwłaszcza wobec życiodajnych oceanów. Ale przyznaje, że optymizmem napawa ją wzrost liczby aktywistów codziennie walczących o przetrwanie świata i godność człowieka. Widać z tych kilku zaledwie przykładów – a wywiadów jest 36! - że każdego pisarza zajmuje inny temat, inna sprawa, ale sprowadzić je można do uniwersalnej troski o ziemię, naturę, o innych i o wartości, które powinny nas łączyć.

Wśród wywiadów znalazły się także kompilacje rozmów z ulubienicą polskich czytelników Zadie Smith oraz z noblistką Olgą Tokarczuk. Oba teksty to lektura obowiązkowa dla fanów tych pisarek.

 

Z niejednej półki. Wywiady, Michał Nogaś

Witraż z cząstek i literatura, która ma niepokoić

W wielu rozmowach znajdziemy też refleksje autotematyczne i filozoficzne, związane z relalacją literatura rzeczywistość oraz literatura-pisarz. Zapytana przez Nogasia o definicję prawdy noblistka Swietłana Aleksijewicz, autorka m.in. „Wojna nie ma w sobie nic z kobiety”, odpowiada, że „Prawda jest pragnieniem uchwycenia tego, co realne, i zbliżaniem się do tego, co rzeczywiste. Spotkanie oko w oko z rzeczywistością nie wydaje mi się możliwe. Każdy z nas może wychwycić jedynie małą jej cząstkę. A ja z cząstek tworzę witraż”.

Z kolei starsza o ponad dwie dekady Elizabeth Strout, której powieścią „Olive Kitteridge” mogliśmy zachwycać się także pod postacią miniserialu, wyznaje Nogasiowi w wywiadzie, że „Od zawsze chciałam, by moje książki budziły w ludziach wspomnienia, nie tylko te dobre. Literatura musi nas także niepokoić i przypominać, że nigdy nie będziemy idealni, ma pozwolić nam przejrzeć się we własnym życiu jak w lustrze.” I dodaje, że gdyby dziś żył Charles Dickens, to pisałby o uchodźcach.

Wspaniałą pointą rozmów podejmujących refleksje autotematyczne, jest Wiesława Myśliwskiego, autora m.in. „Traktatu o łuskaniu fasoli” czy „Widnokręgu”. Mówi on, co następuje: „Bo, po prawdzie, autor powinien napisać jedną książkę, zawrzeć w niej wszystko, co ma do powiedzenia, i umrzeć. Wiem, że to niemożliwe, dlatego zwykle pisze się więcej. Ja napisałem bardzo dużo, siedem książek.”

Zbiór, który emanuje siłą

Kogo słuchać, komu zawierzyć, czyją opinię wziąć pod uwagę w czasach niepokoju, w jakich niewątpliwie od kilku miesięcy – a może kilku lat – żyjemy? Zamiast zbyt długo się nad tym pytaniem zastanawiać, sięgnijmy do wydanej właśnie książki „Z niejednej półki”. Czytelnik w każdej z tych 36 rozmów znajdzie coś dla siebie, z każdej z nich wyjdzie z refleksją na temat świata, natury ludzkiej i pewnej powtarzalności naszych zachowań, schematów, jakimi posługujemy się w na co dzień, w relacjach z innymi. To zbiór mądrości skrojony idealnie na obecne, ponure czasy,  nawet jeśli są w nim wypowiedzi pesymistyczne.

W wywiadzie dla „Sensu” z wiosny tego roku Nogaś przyznał:

„Od pewnego czasu staram się przeprowadzać rozmowy o kondycji Europy oraz zjawiskach i trendach społecznych i politycznych z tym związanych”. Dodał też, że sam szuka „w literaturze – poza zaskoczeniem, gdy książka zachwyci mnie stylem, opowieścią czy formą – potwierdzenia własnego spojrzenia na świat. I bardzo mnie cieszy, gdy czytając książkę jakiegoś pisarza, którego szanuję, orientuję się nagle, że nasze myśli biegną podobnym torem. To wcale nie muszą być wnioski kojące, czasem budzą przerażenie, że moja wizja świata, przewidywania, zgadzają się z tym, co ta osoba myśli. Ale jednocześnie fakt, że ktoś, kogo uważam za osobę mądrą i przenikliwą, podobnie widzi świat czy kierunek, w którym on zmierza, daje mi siłę. Nawet jeśli to bardzo pesymistyczna wizja”.

A jeśli chcielibyście posłuchać rozmowy z Michałem Nogasiem o tych niezwykłych spotkaniach z pisarzami to zapraszamy na Wirtualne Targi Książki, w ramach których na Facebooku Empiku odbędzie się spotkanie online z dziennikarzem. 15 października, godz. 20.