Sezonowe warzywa i owoce to takie okazy, które są charakterystyczne dla danej pory roku w określonym miejscu na świecie. Zwykle nie tylko w danym momencie się pojawiają, ale są po prostu najsmaczniejsze i najbardziej odżywcze. Ze względu na łatwość przechowywania niektóre owoce i warzywa uznajemy za całoroczne - np. ziemniaki, marchew czy jabłka.

Co jeść wiosną?

Wiosna, a w zasadzie późna majowa wiosna, jest najlepszym momentem w roku. Nie dlatego, że wtedy pojawia się najwięcej warzyw i owoców, ale dlatego, że rozpoczynają się pierwsze zbiory i nadchodzi czas, w którym zamiast do zamrażarek i chłodni możemy w końcu zaglądać na bazarki. Wizyta na straganie jest przyjemnością dla zmysłów - kolory, zapachy, struktury warzyw mogą dać niesamowite wytchnienie i dużo radości.

Charakterystycznymi owocami i warzywami dla wczesnej wiosny są:

rabarbar, botwina, rzodkiewka, dymka, roszponka, natka pietruszki i pokrzywa (młode liście traktujemy jak szczaw i dodajemy do zupy czy sałatki). W miarę jak dni ciepłych przybywa, lista wydłuża się o szparagi, rzodkiewkę, sałatę, zielony groszek. Późną wiosną na straganach pojawia się bób, truskawki, czereśnie, morele, ogórki, fasola, fasolka szparagowa, brokuły, papryka i szczaw, a potem młode ziemniaki. Te ostatnie pod koniec kwietnia kuszą na straganach, ale zwykle są importowane. Na polskie młode ziemniaki trzeba poczekać ciut dłużej.

Dominika Wójciack sezonowe warzywa

Co jeść latem?

Lato to pora roku, w której możemy cieszyć się przede wszystkim owocami z których słynie nasz kraj: porzeczkami, agrestem, malinami, morelami, brzoskwiniami. W sklepach znajdziemy już ogórki, pierwsze pomidory, marchewki, selery, kalarepki, młode ziemniaki prosto z polskich pól. Pod koniec lata dojrzewa też kukurydza, pojawiają się pierwsze dynie, jarmuż, który zostaje do później jesieni. W tym czasie najlepsze są też śliwki i maliny. We wrześniu dojrzewają winogrona, owoce dzikiej róży, jabłka, kalafiory, kapusty, pomidory z gruntu.

Wrzesień to też czas jeżyn. Warto w tym czasie zrobić przetwory z pomidorów (np. domowy ketchup czy domowy sos do makaronu), przeciery i dżemy z moreli i brzoskwiń, a także wspaniałą konfiturę z owoców leśnych.

Zbierz przechowaj zjedz

Co jeść jesienią?

Jesieni na straganach nie da się przeoczyć - kuszą przede wszystkim śliwki i jabłka we wszystkich odcieniach żółci, zieleni i czerwieni. Pojawiają się gruszki, papryka,  brukselki, aronia, żurawina, czosnek, kalafiory, kolejne dynie i ziemniaki. To dobry moment na zrobienie powideł i przecierów jabłkowych, zamrożenie dyni pokrojonej w kostkę, zrobienia przetworów z papryki, zamrożenie żurawiny na świąteczny kisiel czy nastawienie aronii na nalewkę. Kiedy na straganach jest moc jarmużu, oznacza to rychłą zimę.

Co jeść zimą?

Nieprawdą jest, że zima jest najsmutniejszą i najmniej smaczną porą roku. Oczywiście najbardziej sezonowe zimą są ziemniaki, marchewki, cebule i wszystkie warzywa korzeniowe, a także jarmuż. Jednak zima to przede wszystkim czas cytrusów - być może nie są to najbardziej lokalne owoce, ale z pewnością sezonowe. To właśnie zimą najlepiej smakują pomarańcze, cytryny, grejpfruty. Jeśli lubimy dżemy pomarańczowe lub cytrusowe to grudzień i styczeń są najlepszymi momentami na zrobienie zapasów.

Majcher mniej mięsa

Jak gotować zgodnie z kalendarzem sezonowości?

Jeśli zależy nam na tym, żeby dieta była jak najbardziej sezonowa to najlepiej zacząć od zmiany nawyków zakupowych. W sklepie internetowym czy hipermarkecie większość owoców i warzyw dostępna jest cały rok. Przylatują lub przypływają, cieszą oko, a czasem podniebienie. Jeśli chcemy naprawdę zacząć jeść sezonowo to warto raz na jakiś czas pójść na bazarek czy targ. Tam większość sprzedawców wystawia to, co w danym momencie jest najtańsze (a więc sezonowe). Oczywiście, nawet na bazarkach zdarzają się stoiska ze wszystkimi owocami i warzywami świata, ale są to raczej wyjątki i z pewnością je zauważymy w gąszczu zwykłych drewnianych skrzynek.

Vegebanda

Skąd czerpać inspiracje do gotowania zgodnie z kalendarzem sezonowości?

Jeśli szukacie dobrych książek kucharskich to z pewnością książka Dominiki Wójciak „Sezonowe warzywo” pomoże w przetworzeniu tego, co akurat przynieśliśmy z bazarku. Brukselki, pietruszka, seler, ziemniaki przestaną być nudnymi dodatkami, a staną się w waszej kuchni pełnoprawnymi składnikami grającymi pierwsze skrzypce. Przepisy z powodzeniem można adaptować do wielkości rodziny, a także sposobu pracy (niektóre dania świetnie nadają się do śniadaniówki).

W książce „Zbierz, przechowaj, zjedz" szefowie kuchni dzielą się przepisami na wykorzystanie warzyw, które z powodzeniem można hodować we własnym ogródku czy kupić na straganie. Bardzo podoba mi się promowanie przez autorów brukwi, która nam ciągle kojarzy się bardziej jako element paszy, a jest przepysznym warzywem.

W poszukiwaniu sezonowych przepisów warto sięgnąć też do tradycyjnych polskich przepisów na zupy, kluski z sosami, przetwory czy nalewki. Wystarczy chwila rozmowy z babcią czy starszą ciocią, żeby na podstawie wspomnień i skojarzeń zrekonstruować najlepszy rodzinny kalendarz sezonowości.

Więcej podobnych artykułów znajdziesz na Empik Pasje w dziale Gotuję.

Zdjęcie okładkowe: źródło: shutterstock.com