Tołstoj Lew

Rosyjski wirtuoz słowa, oryginalny prozaik i niezależny myśliciel. Już za życia zyskał uznanie i szacunek współczesnych, co jest rzadko spotykane wśród pisarzy.

Pochodził z rodziny arystokratycznej. Jeszcze jako dziecko stracił oboje rodziców. Razem z czwórką rodzeństwa był wychowywany przez krewnych. Przez całe swoje późniejsze życie szukał dla siebie miejsca na świecie. Najpierw studiował na Uniwersytecie Kazańskim prawo i orientalistykę, ale nie był to najszczęśliwszy okres w jego życiu. Wrócił więc do majątku w Jasnej Polanie, tam jednak zaczęła mu dokuczać jednostajność życia wiejskiego. Postanowił dla odmiany zasmakować życia towarzyskiego elit w Moskwie i Petersburgu, lecz szybko przekonał się, że jest ono przesiąknięte rozpustą oraz zepsuciem. Została mu jeszcze jedna droga, którą mógłby podążyć, była to kariera wojskowa. W 1851 roku zgłosił się jako wolontariusz do służby wojskowej i został wysłany na wojnę na Kaukazie. Wtedy właśnie napisał swoją pierwszą powieść Dzieciństwo, w której opisywał swoje wspomnienia z najwcześniejszych lat. Książka została bardzo ciepło przyjęta przez czytelników. Tołstoj zachęcony powodzeniem napisał kolejną książkę autobiograficzną pt. Wiek chłopięcy, równie udaną jak poprzednią. Ale dopiero przy trzecim tomie pt. Młodość, wydanym w 1856 roku, zdobył się na odwagę i podpisał go własnym nazwiskiem.

Następnym dziełem były Opowiadania sewastopolskie, które były owocem doświadczeń związanych z walkami nad Dunajem z lat 1855-1856. Biorąc w nich udział, Tołstoj szybko zweryfikował swoje wyobrażenia o wojnie. Zobaczył jak heroiczni potrafią być zwykli żołnierze i jaką hipokryzją mogą cechować się ich dowódcy.

Po skończeniu służby wojskowej, wrócił na krótko do Petersburga. Został tam odrzucony przez społeczeństwo z powodu swoich konserwatywnych poglądów. Zniechęcony udał się na wieś, a później wybrał się w kilkuletnią podróż po Europie. Napisał wtedy serię krótkich utworów, m.in. opowiadanie Kozacy, w którym potępiał nowoczesne społeczeństwo materialistyczne.

W 1859 roku znów wrócił do Jasnej Polany, aby zająć się nauczaniem wiejskich dzieci. Wiele serca i zapału włożył w to przedsięwzięcie. Postanowił nawet wyruszyć w kolejną podróż po Europie w poszukiwaniu materiałów do podręczników dla tych dzieci. W 1862 roku ożenił się z Sonią Beres, z którą miał trzynaścioro dzieci. Z powodu tak licznej rodziny, potrzebującej jego opieki, był zmuszony porzucić pracę nauczyciela.

W latach 1865-1869 Tołstoj pracował nad powieścią Wojna i pokój, która miała doprowadzić do przełomu nie tylko w jego karierze, ale również w literaturze europejskiej. Zawarł w niej wiele własnych spostrzeżeń dotyczących wojny, życia na wsi oraz społeczeństw miejskich, a także wplótł w nią wątki autobiograficzne. Początkowo książka została przyjęta bardzo chłodno. Spowodowało to u autora głęboką depresję, prowadzącą do obsesyjnej obawy przed śmiercią. Na szczęście ratunkiem okazała się jego praca z dziećmi. Uważał, że każde dziecko powinno być kształcone, bez względu na pochodzenie.

W 1873 roku napisał Annę Kareninę. Mając jeszcze świeżo w pamięci odbiór jego poprzedniego dzieła, ta powieść została napisana w zupełnie innej konwencji. Swoją budową przypomina raczej tragedię. Główny wątek książki oparty jest na prawdziwych wydarzeniach związanych z sąsiadami pisarza. Niestety po ukończeniu Anny Kareniny Tołstoj znów wpadł w depresję. Próbował nawet popełnić samobójstwo. Po przeanalizowaniu swojego dotychczasowego życia, pisarz postanowił zwrócić się ku Bogu. Jego głębokie nawrócenie miało silny wpływ na późniejszą twórczość, co widać szczególnie mocno w książce pt. Spowiedź. Przez długi czas była ona ocenzurowana, ponieważ idee w niej zawarte często były niezgodne z doktryną prawosławną.

Fanatyczna religijność Tołstoja spowodowała, że dobrowolnie zdecydował się na życie w ubóstwie. Przeciwstawiał się okrucieństwu, karze śmierci, obowiązkowi służby wojskowej. Zalecał wstrzemięźliwość płciową, również w małżeństwie. Pragnął zapobiegać klęskom głodu. Zastanawiał się nad zaletami wegetarianizmu. Przyjaciołom trudno było zaakceptować jego przemianę, ale znalazło się wiele osób, które uznając go za mistrza postanowiły żyć tak jak on, a jeszcze więcej było skłonnych okrzyknąć go prorokiem.

Na kilka dni przed śmiercią porzucił dom, zostawiając krótki list, w którym wyjaśnił, że wyrusza dopełnić swoje dni w samotności. Zmarł na stacji kolejowej blisko Jasnej Polany.